સામાન્ય રીતે ૪૫ થી ૫૫ વર્ષની વય વચ્ચે મહિલાઓમાં માસિક સ્રાવ કાયમી ધોરણે બંધ થાય છે, જેને મેનોપોઝ કહેવાય છે. આ અવસ્થા પછી અંડાશય એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન હોર્મોન્સનું ઉત્પાદન ઘટાડી દે છે, જેના કારણે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ, ચયાપચય (મેટાબોલિઝમ) અને માનસિક સ્થિતિ પર સીધી અસર પડે છે.
મેનોપોઝ પછી જોવા મળતા મુખ્ય શારીરિક ફેરફારો
હાડકાંની નબળાઈ (ઓસ્ટિયોપોરોસિસ): એસ્ટ્રોજનની ઉણપને કારણે હાડકાં ઝડપથી કેલ્શિયમ ગુમાવે છે, જેનાથી સાંધાના દુખાવા અને હાડકાં તૂટવાનું જોખમ વધે છે.
હૃદયની તબિયત પર જોખમ: આ હોર્મોનલ બદલાવને કારણે બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગનો હુમલો આવવાની સંભાવના પહેલા કરતા વધી જાય છે.
વજન વધવું: મેટાબોલિક રેટ ધીમો પડવાથી પેટ અને કમરની આસપાસ ચરબી જમા થવા લાગે છે.
માનસિક અસ્થિરતા: અચાનક ગરમી લાગવી (હોટ ફ્લૅશ), વધુ પડતો પરસેવો વળવો, ઊંઘ ન આવવી (अनिद्रा) અને મૂડ સ્વિંગ કે ચિંતા જેવી માનસિક સમસ્યાઓ સતાવે છે.
સ્વસ્થ અને નિરોગી જીવન માટેની વિશેષ ટિપ્સ
પૌષ્ટિક અને કેલ્શિયમયુક્ત આહાર: ખોરાકમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, દૂધ, દહીં, છાશ, સોયા પ્રોડક્ટ્સ અને ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ્સનો ભરપૂર ઉપયોગ કરો. તીખા, તળેલા અને વધુ પડતા કેફીન (ચા-કોફી) વાળા ખોરાકથી દૂર રહેવું.
નિયમિત વ્યાયામ અને યોગ: દરરોજ ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ હળવી કસરત, કાર્ડિયો અથવા ચાલવાનું રાખો. હાડકાંને મજબૂત રાખવા માટે વજન ઉંચકવાની કે યોગ-પ્રાણાયામ જેવી શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ ઉત્તમ છે.
માનસિક શાંતિ અને ઊંઘ: તણાવ દૂર કરવા માટે ધ્યાન (મેડिटेशन) કરો અને પરિવાર કે મિત્રો સાથે ખુશખુશાલ સમય વિતાવો. પૂરતી ઊંઘ લેવાથી હોર્મોન્સ નિયંત્રણમાં રહે છે.
નિયમિત મેડિકલ ચેકઅપ: બ્લડ પ્રેશર, શુગર અને બોન ડેન્સીટી (હાડકાંની તપાસ) માટે વર્ષમાં એકવાર ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જરૂરી ટેસ્ટ કરાવો. કોઈપણ અસામાન્ય શારીરિક લક્ષણ કે રક્તસ્રાવ દેખાય તો તરત જ નિષ્ણાત તબીબનો સંપર્ક કરો.