આજના સમયમાં PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) મહિલાઓમાં જોવા મળતી સૌથી સામાન્ય હોર્મોનલ સમસ્યાઓમાંની એક છે. અંદાજે દર 10માંથી 1 મહિલા કોઈને કોઈ સ્તરે PCOSથી પ્રભાવિત હોઈ શકે છે. છતાં, તેના વિશે ઘણી ગેરસમજો અને અધૂરી માહિતી લોકોમાં જોવા મળે છે.
ચાલો જાણીએ PCOS વિશેની સાચી અને વૈજ્ઞાનિક માહિતી.
PCOS શું છે?
PCOS એટલે પોલિસિસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ, જેમાં મહિલાના શરીરમાં હોર્મોન્સનું સંતુલન બગડી જાય છે. તેના કારણે અંડાશય (Ovaries)માં નાના-નાના ફોલિકલ્સ જોવા મળી શકે છે અને નિયમિત ઓવ્યુલેશનમાં મુશ્કેલી આવે છે. મહત્વનું એ છે કે દરેક PCOS ધરાવતી મહિલાના ઓવરીમાં સિસ્ટ હોય જ એવું જરૂરી નથી.
PCOSના સામાન્ય લક્ષણો
- માસિક અનિયમિત આવવો અથવા લાંબા સમય સુધી ન આવવો
- વજન વધવું અથવા વજન ઘટાડવામાં મુશ્કેલી
- ચહેરા, છાતી અથવા શરીર પર અનિચ્છનીય વાળ વધવા
- ખીલ (Acne) અને તૈલીય ત્વચા
- માથાના વાળ પાતળા થવા
- ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી
- થાક અને મૂડમાં ફેરફાર
દરેક મહિલામાં બધા લક્ષણો જોવા મળે જ એવું જરૂરી નથી.
PCOS કેમ થાય છે?
PCOSનું ચોક્કસ કારણ હજુ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ કેટલાક પરિબળો જવાબદાર હોઈ શકે છે:
આનુવંશિકતા (Genetics)
ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ
હોર્મોનલ અસંતુલન
વધતું વજન અને જીવનશૈલી
PCOSમાં જીવનશૈલીનું મહત્વ : ઘણા કિસ્સાઓમાં જીવનશૈલીમાં ફેરફારથી લક્ષણોમાં નોંધપાત્ર સુધારો થઈ શકે છે.
શું કરવું?
સંતુલિત અને પોષણયુક્ત આહાર લો.
નિયમિત કસરત કરો (અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા 150 મિનિટ).
પૂરતી ઊંઘ લો.
તણાવ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરો.
વજન વધારે હોય તો ધીમે-ધીમે ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરો.
શું ખાવું?
સંપૂર્ણ અનાજ
દાળ અને કઠોળ
લીલા શાકભાજી
તાજાં ફળ
પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક
સૂકા મેવા અને બીજ
શું મર્યાદિત રાખવું?
વધુ ખાંડવાળા પીણાં
જંક ફૂડ
વધારે તળેલો ખોરાક
અતિશય પ્રોસેસ્ડ ફૂડ
PCOS કોઈ "અસાધ્ય રોગ" નથી. યોગ્ય નિદાન, સંતુલિત જીવનશૈલી, નિયમિત વ્યાયામ, પોષણયુક્ત આહાર અને જરૂર મુજબની સારવાર દ્વારા તેની અસરને સારી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. સ્વ-દવા (Self-medication) કરવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે.