સાયટીકા (Sciatica) એટલે કમરના નીચેના ભાગથી (પીઠના તળિયા) નિતંબ, જાંઘ, પગ અને ક્યારેક પગરખાં સુધી ફેલાતી તીવ્ર કે ચળકતી પીડા. આ પીડા સાયટિક નર્વ (Sciatic Nerve) પર દબાણ કે ચીડાના કારણે થાય છે.
સાયટીકા ના કારણો :
- સ્લિપ ડિસ્ક (Herniated Disc) – નસ પર દબાણ આવે છે.
- સ્પાઇનલ સ્ટેનોસિસ – રીઢની હાડકાંની જગ્યા સંકોચાઈ જવી.
- બોન સ્પર (હાડકાંના કઠણ ભાગ) – નસને દબાવે છે.
- પીઠ કે નિતંબની ઈજા.
- લાંબો સમય એકજ પોઝિશનમાં બેસવું/ઉભું રહેવું.
- વધારે વજન કે ગર્ભાવસ્થા.
સાયટીકા ના લક્ષણો :
- એક બાજુની કમરમાંથી પગ સુધી ચળકતી પીડા
- પીડા બેસવાથી, ઉઠવાથી કે ચાલવાથી વધવી
- પગમાં સૂંવાળાપણું (Numbness) અથવા ચિંપલાટ (Tingling)
- લાંબા સમય સુધી બેસવું કે વાંકો થવું મુશ્કેલ થવું
- ક્યારેક પગમાં શક્તિ ઓછી પડવી (Weakness)
સાયટીકા માટે ઉપાય :
1. ઘરગથ્થુ ઉપચાર
- ગરમ પેડ અથવા આઈસ પેક કમર/નિતંબ પર 15–20 મિનિટ લગાવો.
- હળવો વ્યાયામ અને સ્ટ્રેચિંગ – ખાસ કરીને યોગાસન (ભુજંગાસન, અર્ધમ Matsyendrasana, કૅટ-કાઉ પોઝ).
- લાંબા સમય સુધી એકજ પોઝિશનમાં ન બેસવું.
- કઠણ ગાદલા (Firm Mattress) પર ઊંઘવું.
2. દવાઓ
- પેઇન રિલિવર (જેમ કે ઇબ્યુપ્રોફેન, પેરાસિટામોલ – ડૉક્ટરની સલાહથી)
- મસલ રિલેક્સન્ટ્સ
- કેટલીક વખત ફિઝિયોથેરાપી જરૂરી બની શકે.
3. ગંભીર પરિસ્થિતિમાં
- સ્ટેરોઈડ ઇન્જેક્શન
- સર્જરી (જ્યારે નસ પર ભારે દબાણ હોય, ચાલવામાં મુશ્કેલી પડે)
ક્યારે ડૉક્ટર પાસે જવું જોઈએ?
- પીડા સતત વધે કે 6 અઠવાડિયા સુધી ના ઘટે.
- પગમાં અત્યંત નબળાઈ કે સંવેદનહીનતા.
- મૂત્ર કે મળ કંટ્રોલ કરવામાં તકલીફ.