જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ એટલે શરીરના ખોટા થયેલા સાંધાને (joint) દૂર કરીને તેની જગ્યાએ આર્ટિફિશિયલ / કૃત્રિમ સાંધો (prosthesis) મૂકવાની સર્જરી. આ ખાસ કરીને ગોઠણ (knee), હિપ (hip) અને ખભા (shoulder)ના સાંધા માટે કરવામાં આવે છે.
ક્યારે જરૂર પડે?
- આર્થ્રાઇટિસ (Osteoarthritis / Rheumatoid arthritis)
- અકસ્માત પછી સાંધો ખરાબ થઈ જવો
- જન્મથી સાંધાની તકલીફ
- સાંધામાં વધારે ઘસારો કે ડિજનરેટિવ ડિસીઝ
- દવાઓ, ફિઝિયોથેરાપી કે ઇન્જેક્શનથી રાહત ન મળતી હોય
પ્રકાર :
1. ટોટલ જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ (TJR) : આખો સાંધો બદલી દેવામાં આવે છે.
2. પાર્ટિયલ જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ : સાંધાનો માત્ર ખરાબ થયેલો ભાગ બદલવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા કેવી રીતે થાય છે?
- દર્દીને એનેસ્થેશિયા (સુવડાવવું) આપવામાં આવે છે.
- ખરાબ થયેલો હાડકાંનો ભાગ અને કાર્ટિલેજ દૂર થાય છે.
- તેની જગ્યાએ મેટલ, સિરેમિક કે પ્લાસ્ટિકથી બનેલો આર્ટિફિશિયલ સાંધો મૂકાય છે.
- ઘા ટાંકા વડે બંધ કરવામાં આવે છે.
ફાયદા
- દુખાવામાંથી રાહત
- ચાલવામાં, ઊભા રહેવામાં અને દૈનિક કામમાં સરળતા
- જીવનની ગુણવત્તા (Quality of life) સુધરે
- લાંબા ગાળે 15–20 વર્ષ સુધી સારા પરિણામ
જોખમો / સાઇડ ઇફેક્ટ્સ :
- ઇન્ફેક્શન
- લોહીના ગાંઠ (blood clot)
- ઈમ્પ્લાન્ટ લૂઝ થવું
- ફરી સર્જરી કરવાની જરૂર પડી શકે
સર્જરી પછીની કાળજી :
- થોડા દિવસ હોસ્પિટલમાં રહેવું પડે
- ફિઝિયોથેરાપી અનિવાર્ય છે (ચાલવા અને સાંધો વાળવાની કસરત)
- ભારે વજન ન ઉચકવું
- નિયમિત ચેકઅપ કરાવવો
- ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ દવા લેવી
જીવનશૈલીમાં ફેરફાર :
- વજન નિયંત્રિત રાખવું
- નિયમિત હળવી કસરત, વોકિંગ
- ઊંચી ખુરશી કે સપોર્ટ સાથે બેસવું-ઉઠવું
- સીડીઓ ઓછા વાપરવી