સ્લીપ્ડ ડિસ્ક એટલે રીઢની હાડકાં (Spine) વચ્ચેની નરમ ગાદી (disc) ખસી જવી કે ફાટી જવી. આ ગાદી હાડકાં વચ્ચે કુશનનું કામ કરે છે. જ્યારે તે ખસી જાય છે ત્યારે નજીકની નસ (nerve) પર દબાણ પડે છે, જેના કારણે કમર, ગરદન કે પગ-હાથમાં દુખાવો થાય છે.
મુખ્ય કારણો :
- ભારે વસ્તુ ખોટી રીતે ઉચકવી
- લાંબા સમય સુધી એક જ પોઝિશનમાં બેસવું (ઓફિસ જૉબ)
- વય વધવાથી ડિસ્ક નબળી થવી
- અકસ્માત કે ઈજા
- વધુ વજન (Obesity)
- કસરતનો અભાવ
લક્ષણો :
- કમર અથવા ગરદનમાં દુખાવો
- હાથ કે પગમાં સુન્નપો, ચમકારા આવવું
- દુખાવો ખભાથી હાથ કે કમરથી પગ સુધી ફેલાવવો (sciatica)
- કસરત કે ચાલતા દુખાવો વધવો
- ગંભીર પરિસ્થિતિમાં પગમાં શક્તિ ઘટવી
ઉપચાર અને સંભાળ :
1. પ્રારંભિક કાળજી
- આરામ (પણ લાંબા સમય સુધી પથારી આરામ નહીં)
- ગરમ કે ઠંડા પૅક લગાવવો
- પેઇન કિલર કે એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી દવાઓ (ડૉક્ટર સલાહ મુજબ)
2. ફિઝિયોથેરાપી
- ખાસ એક્સરસાઇઝ અને સ્ટ્રેચિંગ
- મસલ્સ મજબૂત બનાવવી
- અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, TENS જેવી થેરાપી
3. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
- સીધી પોઝિશનમાં બેસવું
- ભારે વજન ન ઉચકવું
- નિયમિત કસરત અને યોગ
- વજન નિયંત્રિત રાખવું
4. ઇન્જેક્શન થેરાપી
- સ્ટેરોઇડ ઇન્જેક્શન નસની આસપાસ આપવામાં આવે છે
5. શસ્ત્રક્રિયા (Surgery)
- દવાઓ અને થેરાપીથી રાહત ન મળે ત્યારે
- ડિસ્ક દૂર કરી દેવી કે આર્ટિફિશિયલ ડિસ્ક મૂકવી
ઘરગથ્થું ઉપાયો :
- આદુ, લસણનું સેવન (પ્રાકૃતિક એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી)
- હળદરવાળું દૂધ
- નિયમિત ચાલવું અને હળવી કસરત
- લાંબા સમય સુધી એક જગ્યાએ બેસ્યા પછી થોડીવાર ચાલવું