ઘૂંટણ તથા સાંધામાં દુખાવો એ આજકાલની સૌથી સામાન્ય આરોગ્ય સમસ્યાઓમાંથી એક છે. ઉંમર વધવા સાથે અથવા ઈજા, સોજો, જીવનશૈલી અને બીમારીઓને કારણે સાંધામાં દુખાવો થઈ શકે છે.
મુખ્ય કારણો
1. ઓસ્ટિયોઆર્થ્રાઇટિસ (Osteoarthritis)
સાંધાની અંદરનું કાર્ટિલેજ ઘસાઈ જવું
ઉંમર વધવાથી અથવા વધારે વજનથી જોખમ વધે
2. ર્યુમેટોઇડ આર્થ્રાઇટિસ (Rheumatoid Arthritis)
ઈમ્યૂન સિસ્ટમ દ્વારા સાંધા પર હુમલો
હાથ, ઘૂંટણ, પગના સાંધામાં સોજો અને દુખાવો
3. ઈજા (Injury)
લિગામેન્ટ ફાટવું (Ligament Tear)
મેનિસ્કસ ઈજા (Meniscus Injury)
હાડકું તૂટવું અથવા ખસી જવું
4. ગાઉટ (Gout)
યુરિક એસિડનું પ્રમાણ વધવાથી સાંધામાં સ્ફટિક બનવું
અચાનક તીવ્ર દુખાવો અને સોજો
5. સંક્રમણ (Infection)
સેપ્ટિક આર્થ્રાઇટિસ (Septic Arthritis)
સાંધામાં ચેપથી તાવ અને લાલાશ
લક્ષણો
સાંધામાં દુખાવો
સોજો અને ગરમાશ
હલનચલનમાં તકલીફ
કઠોરતા (Stiffness), ખાસ કરીને સવારે
સાંધાના આકારમાં ફેરફાર (લાંબા ગાળે)
તપાસ (Diagnosis)
શારીરિક તપાસ
એક્સ-રે અથવા એમ.આર.આઈ.
લોહી પરીક્ષણ (સોજા અથવા ચેપ માટે)
સાંધામાંથી પ્રવાહીનું સેમ્પલ લઈને પરીક્ષણ
ઉપચાર (Treatment)
દવાઓ:
પેઈન રિલીવર્સ (Painkillers) — Paracetamol, NSAIDs
સોજા ઘટાડનાર દવાઓ — સ્ટેરોઇડ ઈન્જેક્શન
ર્યુમેટોઇડ આર્થ્રાઇટિસ માટે DMARDs
ફિઝિયોથેરાપી:
સાંધાની લવચીકતા જાળવવા માટે વ્યાયામ
મસલ સ્ટ્રેન્થ વધારવા માટે સ્ટ્રેચિંગ
જીવનશૈલી સુધારણા:
યોગ્ય વજન જાળવવું
પૌષ્ટિક આહાર (કેલ્શિયમ, વિટામિન D, ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ્સ)
વધારે ભારવાળા કામ ટાળવા
સર્જરી:
ગંભીર નુકસાનમાં Joint Replacement Surgery
ઘરગથ્થુ ઉપાય
ગરમ અથવા ઠંડા પેક લગાવવો
હળવું વ્યાયામ અને યોગ
હળદર, આદુ, મેથી જેવા પ્રાકૃતિક એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ખોરાક