ર્યુમેટોઇડ આર્થ્રાઇટિસ (RA) એ સાંધાની એક ક્રોનિક (લાંબા ગાળાની) સોજાવાળી બીમારી છે, જેમાં શરીરનું ઈમ્યૂન સિસ્ટમ પોતાના સાંધા પર જ હુમલો કરે છે. આથી સાંધામાં સોજો, દુખાવો, કઠોરતા (stiffness) અને સમય જતાં સાંધાના આકારમાં ફેરફાર થાય છે.
મુખ્ય કારણ :
- આ બીમારીનું સાચું કારણ અજ્ઞાત છે, પરંતુ તે Autoimmune Disease છે.
- ઈમ્યૂન સિસ્ટમ ભૂલથી સાંધાની સપાટી (Synovium)ને નુકસાન પહોંચાડે છે.
- વંશાગત કારણો, હોર્મોનલ ફેરફાર અને પર્યાવરણના પ્રભાવ પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
લક્ષણો :
- હાથ, કાળાં, ઘૂંટણ, કાંધ વગેરેમાં દુખાવો અને સોજો
- સવારે ઊઠ્યા પછી સાંધાની કઠોરતા, જે ૩૦ મિનિટથી વધુ રહે
- થાક, નબળાઈ અને ક્યારેક હળવો તાવ
- લાંબા સમય પછી સાંધાનો આકાર બદલાઈ જવો અને કાર્યક્ષમતા ઘટી જવી
જોખમના કારણો (Risk Factors) :
- લિંગ: સ્ત્રીઓમાં વધારે જોવા મળે છે
- ઉંમર: સામાન્ય રીતે ૩૦થી ૬૦ વર્ષની વચ્ચે શરૂઆત
- વારસાગત અસર: પરિવારના સભ્યને RA હોય તો જોખમ વધે
- ધુમ્રપાન, વધેલું વજન, હોર્મોનલ અસંતુલન
તપાસ (Diagnosis) :
શારીરિક તપાસ (સાંધાની સોજા અને ટેન્ડરનેસ ચેક કરવી)
લોહીના ટેસ્ટ:
- Rheumatoid Factor (RF)
- Anti-CCP Antibodies
- ESR, CRP (સોજાની સ્તર માપવા)
X-ray, MRI અથવા અલ્ટ્રાસાઉન્ડ સાંધાની અંદરની સ્થિતિ જોવા :
સારવાર (Treatment) :
ર્યુમેટોઇડ આર્થ્રાઇટિસનું સંપૂર્ણ નિદાન નથી, પરંતુ લક્ષણો નિયંત્રણમાં રાખીને જીવનની ગુણવત્તા સુધારી શકાય છે.
દવાઓ:
- NSAIDs (દુખાવો અને સોજા માટે)
- DMARDs (Disease-Modifying Anti-Rheumatic Drugs) — Methotrexate, Sulfasalazine
- Biologic agents — Adalimumab, Etanercept
ફિઝિયોથેરાપી: સાંધાની લવચીકતા જાળવવા :
- જીવનશૈલીમાં ફેરફાર:
- હળવું વ્યાયામ (યોગ, સ્ટ્રેચિંગ)
- સંતુલિત આહાર
- ધુમ્રપાન અને મદિરા ટાળવી
સર્જરી (જો સાંધામાં ગંભીર નુકસાન થાય) — Joint Replacement :