સાંધાના દુખાવા (આર્થરાઇટિસ)થી છુટકારો મેળવવા માટે વજન નિયંત્રણ, નિયમિત હળવી કસરતો અને આયુર્વેદિક ઉપચાર ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે. સમયસર કાળજી રાખવાથી આ દુખાવાને સરળતાથી કાબૂમાં રાખી શકાય છે.
સાંધાના દુખાવાના કારણો અને લક્ષણો
- વાત દોષનો પ્રકોપ:આયુર્વેદ મુજબ શરીરમાં વાતદોષ વધવાથી સાંધામાં જડતા અને પીડા થાય છે.
- ઉંમર અને વસ્ત્રજીર્ણતા:વધતી ઉંમર સાથે હાડકાં અને ઘૂંટણની ચીકાશ ઓછી થવા લાગે છે.
- મુખ્ય લક્ષણો:ચાલતી વખતે ઘૂંટણમાં અવાજ આવવો, સોજા ચડવા અને સવારે સાંધાકડામણ થવી.
ઘરેલુ અને આયુર્વેદિક ઉપચાર
- તેલ માલિશ:નવશેકા તલના તેલ કે એરંડિયા તેલથી સાંધા પર હળવા હાથે માલિશ કરવી.
- શેક:અજમો અને મીઠું પોટલીમાં ગરમ કરી દુખાવાવાળી જગ્યાએ શેક કરવાથી રાહત મળે છે.
- પારિજાત ઉકાળો:પારિજાતના પાનનો ઉકાળો પીવાથી વા અને સાંધાના દર્દમાં ફાયદો થાય છે.
જીવનશૈલી અને ખોરાક
- વજન નિયંત્રણ:શરીરનું વજન કાબૂમાં રાખવાથી ઘૂંટણ પરનું વધેલું દબાણ ઘટે છે.
- પૌષ્ટિક આહાર:ખોરાકમાં હળદર, આદુ અને મેથી જેવા એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી પદાર્થોનો સમાવેશ કરવો.
- હળવી કસરત:રોજ સવારે સાંધાની હલચલ થાય તેવી સામાન્ય સહેલ અને યોગાસન કરવા.
--------------------------------------------------------------------
Office Desk Exercises
ઓફિસમાં આખો દિવસ એક જ જગ્યાએ બેસીને કામ કરવાથી શરીરમાં જકડન, પીઠનો દુખાવો અને થાક વધે છે. ખુરશી પર બેઠા-બેઠા જ નેક રોલ, શોલ્ડર શ્રગ્સ અને સીટેડ સ્પાઇનલ ટ્વિસ્ટ જેવી સરળ કસરતો કરવાથી સ્નાયુઓ સક્રિય રહે છે, રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે અને કામમાં એકાગ્રતા વધે છે.
ઓફિસ ડેસ્ક કસરતો: સ્વસ્થ અને સક્રિય રહેવાની ચાવી
આજના આધુનિક સમયમાં ડેસ્ક જોબ અથવા કમ્પ્યુટર પર સતત ૮ થી ૯ કલાક બેસી રહેવાથી શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર માઠી અસર પડે છે. લાંબા સમય સુધી હલનચલન વિના બેસવાથી સ્નાયુઓ જકડાઈ જાય છે અને રક્ત સંચાર ઘટે છે. આ સમસ્યાથી બચવા અને સ્ફૂર્તિ જાળવવા માટે ખુરશી પર બેઠા-બેઠા જ કરી શકાય તેવી કેટલીક અસરકારક કસરતો નીચે મુજબ છે:
૧. ગરદનની કસરત (નેક સ્ટ્રેચ અને રોલ)
- કેવી રીતે કરવી:કરોડરજ્જુ ટટ્ટાર રાખી સીધા બેસો. ધીમે-ધીમે તમારા માથાને જમણી તરફ ઝૂકાવો જેથી કાન ખભાને અડે. હવે ગોળાકારમાં ગરદનને ઘડિયાળની દિશામાં અને વિરુદ્ધ દિશામાં ૩ થી ૫ વાર ફેરવો.
- ફાયદો:ગરદન અને ઉપરના ખભાની જકડન દૂર થાય છે.
૨. ખભા ઉંચા કરવા (શોલ્ડર શ્રગ્સ)
- કેવી રીતે કરવી:શ્વાસ લેતી વખતે બંને ખભાને કાન તરફ ઉપરની બાજુ ખેંચો. થોડી સેકન્ડ રોકાવો અને શ્વાસ છોડતી વખતે ખભાને હળવાશથી નીચે લાવો. આ ક્રિયા ૧૦ વખત દોહરાવો.
- ફાયદો:ખભા પર જમા થયેલો માનસિક અને શારીરિક તણાવ ઓછો થાય છે.
૩. ખુરશી પર બેસીને કમર ફેરવવી (સીટેડ સ્પાઇનલ ટ્વિસ્ટ)
- કેવી રીતે કરવી:ખુરશી પર ટટ્ટાર બેસો. તમારા જમણા હાથને ડાબા ખુરશીના હાથા પર રાખો અને ધડને જમણી તરફ મરોડ આપો. આ જ પ્રક્રિયા ડાબા હાથેથી બીજી બાજુ કરો. દરેક બાજુ ૧૦ સેકન્ડ રોકાવો.
- ફાયદો:કમર અને કરોડરજ્જુ લચીલી બને છે તથા પીઠનો દુખાવો મટે છે.
૪. પગની કસરત (લેગ એક્સ્ટેંશન)
- કેવી રીતે કરવી:બેઠા-બેઠા જ તમારા જમણા પગને ઘૂંટણમાંથી સીધો આગળની તરફ લંબાવો. પંજાને ઉપરની તરફ ખેંચો, ૫ સેકન્ડ હોલ્ડ કરો અને નીચે મૂકો. બંને પગથી ૧૦-૧૦ વાર કરો.
- ફાયદો:પગનું લોહીનું ભ્રમણ સુધરે છે અને ઘૂંટણના સ્નાયુઓ મજબૂત થાય છે.
૫. આંખો માટે ૨૦-૨૦-૨૦ નિયમ
- કેવી રીતે કરવી:દરેક ૨૦ મિનિટના સ્ક્રીન ટાઈમ પછી, સ્ક્રીન પરથી નજર હટાવીને ૨૦ ફૂટ દૂર રહેલી કોઈ વસ્તુ પર ૧૦ સેકન્ડ માટે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો.
- ફાયદો:આંખોનો થાક અને ડ્રાય આઈઝની સમસ્યા અટકે છે.
તંદુરસ્તી માટે સાવચેતી અને નિષ્ણાતની સલાહ
- દરેક કલાકે ૧ કે ૨ મિનિટ માટે સીટ પરથી ઊભા થઈને હળવા ચાલો.
- કસરત કરતી વખતે શ્વાસની ગતિ સામાન્ય રાખો અને શરીર પર બળ ન કરો.
- જો કોઈ જૂનો ગંભીર દુખાવો કે શારીરિક તકલીફ હોય, તો ડૉક્ટર કે ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ અવશ્ય લો.