મેટાબોલિક બોન ડિસઓર્ડર્સ એ હાડકાંના રૂપાંતર, વિકાસ અને મજબૂતીમાં ખામી લાવતી બીમારીઓ છે, જે શરીરમાં ખોરાકથી મળતા પોષક તત્વો અને હાડકાંના મેટાબોલિઝમના કારણે થાય છે. હાડકાંમાં ખનીજ તત્વોનું વિઘટન કે સંગ્રહમાં તફાવત આવવાથી હાડકાં નરમ, દુર્બળ કે અસ્વસ્થ બને છે.
પ્રકારો:
ઓસ્ટિઓપોરોસિસ (Osteoporosis):
હાડકાંનું ઘનત્વ ઘટી જવું અને હાડકાં નરમ અને તૂટવા માટે વધુ જોખમી બનવા.
ઓસ્ટિઓમેલાઇટિસ (Osteomalacia):
વિટામિન D ની ઊણપ કે ખામીથી હાડકાં નરમાઈ જવા અને દુર્બળ થવા.
રિકેટ્સ (Rickets):
બાળકોમાં વિટામિન D ની ખામીથી હાડકાંનો યોગ્ય વિકાસ ન થવો, જેનાથી હાડકાં વાંકડા અને નરમ પડે.
હાઇપોથાયરોઈડિઝમ કે હાઇપરપેરાથાયરોઈડિઝમ:
થાઇરોઈડ કે પેરાથાયરોઈડ ગ્રંથિઓના ફંક્શન બગડવાથી હાડકાંની મજબૂતી અને ગઠિયાતી અસર.
પેજેટ્સ ડિસીઝ ઓફ બોન (Paget’s disease):
હાડકાંનું અસામાન્ય વિકસવું અને પુનઃનિર્માણ, જે હાડકાંને જાડા અને જટિલ બનાવે છે.
કારણો:
વિટામિન D, કેલ્શિયમ, ફોસ્ફેટની ખામી
હોર્મોનલ અસંતુલન
વંશાણુ સમસ્યાઓ
ખોરાકની બગાડી અને પોષણની ખામીઓ
દવાઓ કે અન્ય રોગોનું પ્રભાવ
લક્ષણો:
હાડકાંમાં દુખાવો અને નરમાશ
હાડકાં તૂટવા કે વાંકડા પડવા
હાડકાંનો વિકૃત આકાર
ચાલવામાં તકલીફ
હાડકાંની વૃદ્ધિમાં અટકાવ
નિદાન:
બ્લડ ટેસ્ટ (કેલ્શિયમ, ફોસ્ફેટ, વિટામિન D લેવલ)
રેંડીયા સ્કેન અને એક્સ-રે
બાયોપ્સી (જરૂરી હોય તો)
હોર્મોનલ પરીક્ષણ
ઉપચાર:
વિટામિન D અને કેલ્શિયમ સપ્લેમેન્ટ
હોર્મોન થેરાપી (જેમ કે પેરાથાયરોઈડ હોર્મોન)
દવાઓ જે હાડકાંના વિઘટનને અટકાવે (બિસફોસ્ફોનેટ્સ)
ફિઝિકલ થેરાપી અને રિહેબિલિટેશન
ગંભીર કિસ્સાઓમાં સર્જરી