- યૂરીનમાં વધુ પ્રમાણમાં પ્રોટીન કે બ્લડ હોય
- નેફ્રોટિક સિન્ડ્રોમ કે નેફ્રાઇટિસ જેવી પરિસ્થિતિમાં
- કિડની સુજાયેલી દેખાય ઈમેજિંગમાં (અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, CT)
- અજાણ્યા કારણોસર કિડની ફેલ્યોર
- કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી સમસ્યા થાય ત્યારે
ડાયાલિસિસ શું છે?
- ડાયાલિસિસ એ એક સારવાર પદ્ધતિ છે, જેમાં કિડનીઓ યોગ્ય રીતે કામ ન કરતી હોય ત્યારે શરીરમાંથી ઝહેરિયા પદાર્થો, જમવાની બાકી રહેલી વસ્તુઓ અને વધારાનો પાણીનો જથ્થો દૂર કરવા માટે મશીન દ્વારા બ્લડ શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
- ડાયાલિસિસ દ્વારા એ કામ થાય છે, જે સામાન્ય રીતે કિડનીઓ કરે છે.
ડાયાલિસિસ કેમ જરૂરી પડે છે?
- કિડની ફેઈલ્યોર (acute કે chronic)
- કીડની 90% કરતાં વધુ કામ કરવાનું બંધ કરી દે
- શરીરમાં ઝહેરીલા પદાર્થો, પોટેશિયમ, યુરિયા વગેરે વધુ જમવા લાગે
- સાંસ લેવામાં તકલીફ, શરીરમાં પાણી ભરાવું, ઉલ્ટી, ભોખ ન લાગવી જેવા લક્ષણો દેખાય
ડાયાલિસિસના પ્રકાર
1. હેમોડાયાલિસિસ (Hemodialysis):
દર્દીના હાથમાં ખાસ બળતરા (ફિસ્ટ્યુલા) બનાવવામાં આવે છે.
મશીન દ્વારા બ્લડ ખેંચવામાં આવે છે, ફિલ્ટરથી પસાર કરીને શુદ્ધ થાય છે અને પછી પાછું શરીરમાં મોકલાય છે.
સમય: 3-4 કલાક, સપ્તાહમાં 2-3 વખત
2. પેરીટોનિયલ ડાયાલિસિસ (Peritoneal Dialysis):
પેટમાં નળી દ્વારા વિશેષ દ્રાવ્ય ભરીને અંદરથી જ બ્લડ શુદ્ધ કરાય છે.
દર્દી ઘરે પણ કરી શકે છે.
દરરોજ 3-4 વાર દ્રાવ્ય બદલવાનું થાય છે.
પ્લાઝ્માફેરેસિસ શું છે?
પ્લાઝ્માફેરેસિસ એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની સારવાર છે જેમાં રક્તમાંથી પ્લાઝ્મા (પારદર્શક ભાગ) અલગ કરવામાં આવે છે અને તેમાં રહેલા હાનિકારક પદાર્થો (જેમ કે એન્ટિબોડીઝ, ઝેર, Autoimmune પ્રોટીન્સ) દૂર કરવામાં આવે છે.
બાદમાં શુદ્ધ થયેલ પ્લાઝ્મા અથવા તેનું વિકલ્પ (જેમ કે એલ્બ્યુમિન અથવા donor plasma) દર્દીને પાછું આપવામાં આવે છે.
પ્લાઝ્મા એટલે શું?
- રક્તના ચાર મુખ્ય ભાગ હોય છે:
- રેડ બ્લડ સેલ્સ (RBC)
- વ્હાઈટ બ્લડ સેલ્સ (WBC)
- પ્લેટલેટ્સ
- પ્લાઝ્મા – જે પાતળો, પીળાશ પડતો પ્રવાહી ભાગ છે અને એન્ટિબોડીઝ, પ્રોટીન અને ઠેરવેલા પદાર્થો ધરાવે છે.
પ્લાઝ્માફેરેસિસની શક્ય ઝૂંપછાંયાઓ (જોખમો):
- બ્લડ પ્રેશર ઘટી જવું
- ચક્કર આવવો
- Allergy જેવી પ્રતિક્રિયા
- ઈન્ફેક્શનનો ખતરો (access site પરથી)
- Calcium ઘટી જવી (ક્યારેક આ માટે Calcium આપવું પડે)