વર્ટીગો એ એક પ્રકારનો ચક્કર આવવાનો રોગ છે જેમાં દર્દીને લાગે છે કે આસપાસની વસ્તુઓ ફરતી હોય કે પોતે ફરતો હોય. આ સામાન્ય ચક્કરથી અલગ હોય છે અને ક્યારેક ગંભીર સમસ્યાનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે.
મુખ્ય કારણો
1. કાનની અંદરનો અસંતુલન (Inner Ear Problem)
- BPPV (Benign Paroxysmal Positional Vertigo) – માથાની સ્થિતિ બદલતા ચક્કર આવવું
- Labyrinthitis – કાનના અંદર ઈન્ફેકશન
- Meniere’s Disease – કાનમાં પ્રવાહી વધવાથી
2. સ્નાયુ અથવા નર્વની સમસ્યા
- માઇગ્રેન
- નર્વ પર દબાણ
3. અન્ય કારણો
- બ્લડ પ્રેશર વધારે/ઘટે
- બ્લડ શુગર અસ્થિર
- ગળાની હાડકાંની સમસ્યા (Cervical spondylosis)
- થાક, તણાવ, ડિહાઇડ્રેશન
લક્ષણો :
- ચક્કર આવવા (ફરતા હોય તેવી લાગણી)
- ઊલટી કે માથું ભારે થવું
- કાનમાં ગૂંજ (Tinnitus)
- સાંભળવામાં ઘટાડો
- ચાલવામાં અસંતુલન થવું
ઉપચાર અને સંભાળ :
1. ડૉક્ટર સલાહ મુજબ દવાઓ
- એન્ટી-વર્ટીગો ટેબ્લેટ્સ
- એન્ટી-નોઝિયા દવાઓ
- ચક્કર ઓછું કરવા માટેનાં ડ્રોપ્સ/ઇન્જેક્શન
2. ફિઝિયોથેરાપી અને એક્સરસાઇઝ
- Epley Maneuver (BPPV માટે ખાસ કસરત)
- સંતુલન સુધારવા માટે balance training
3. જીવનશૈલીમાં ફેરફાર
- અચાનક માથું ન ફેરવવું
- ઊભા થવામાં ધીમે ધીમે ઊભા થવું
- પાણી પૂરતું પીવું
- મીઠું ઓછું લેવું (Meniere’s diseaseમાં જરૂરી)
- તણાવ ઘટાડવો
4. જટિલ પરિસ્થિતિમાં
જો ચક્કર સાથે બોલવામાં તકલીફ, હાથ-પગ સુન્ન થવું, નજર ધૂંધળી થવી જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ ન્યુરોલોજિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જોઈએ (સ્ટ્રોકનું લક્ષણ હોઈ શકે).
ઘરગથ્થું ઉપાયો :
- આદુનો કઢો કે આદુની ચા
- લીંબુ-પાણી (હાઇડ્રેશન માટે)
- હળદરવાળું દૂધ
- હળવા યોગાસન અને પ્રાણાયામ (અચાનક માથું ન ફેરવવું)