મૂત્રતંત્રની સમસ્યાઓમાં પથરી અને પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિની બીમારીઓ બે સામાન્ય પરંતુ ગંભીર પરિસ્થિતિઓ છે. સમયસર નિદાન અને યોગ્ય સારવારથી બંનેની અસર ઘટાડી શકાય છે.
A. પથરી (Kidney / Urinary Stone) :
પથરી શું છે?
મૂત્રમાં રહેલા ખનિજ તત્ત્વો (જેમ કે કેલ્શિયમ, યુરિક એસિડ, ઑક્સાલેટ) એકઠા થઈને કઠણ સ્ફટિકો (Stones) બનાવે છે, જેને પથરી કહે છે.
કારણો :
- ઓછું પાણી પીવું
- વધારે મીઠું, પ્રોટીન અથવા ઑક્સાલેટયુક્ત ખોરાક
- વારસાગત અસર
- મૂત્ર માર્ગમાં ચેપ
- મેટાબોલિક વિકારો
લક્ષણો :
- કમરમાં અથવા પેટે તીવ્ર દુખાવો
- મૂત્રમાં લોહી આવવું
- વારંવાર મૂત્ર થવું અથવા અટકાવું
- ઉબકા, ઉલટી
ઉપચાર :
- નાની પથરી: વધારે પાણી પીવું, પેઈન કન્ટ્રોલ દવાઓ
- મોટી પથરી:
- ESWL (શોકવેવથી તોડી કાઢવી)
- યુરીટેરોસ્કોપી અથવા PCNL સર્જરી
ચેપ હોય તો એન્ટીબાયોટિક્સ
સાવચેતી :
- દરરોજ ૨-૩ લિટર પાણી પીવું
- મીઠું અને વધારે પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક ઘટાડવો
- લીંબુ પાણી અને સિટ્રસ ફળોનો સમાવેશ કરવો
B. પ્રોસ્ટેટ (Prostate Problems) :
પ્રોસ્ટેટ શું છે?
પ્રોસ્ટેટ એ પુરુષોમાં મૂત્રાશયની નીચે આવેલી નાની ગ્રંથિ છે, જે સીમેનમાં પ્રવાહી બનાવે છે. ઉંમર વધતા તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
સામાન્ય સમસ્યાઓ :
BPH (Benign Prostatic Hyperplasia) — પ્રોસ્ટેટ ગ્રંથિનો નિર્દોષ વધારું કદ
પ્રોસ્ટેટાઇટિસ (Prostatitis) — પ્રોસ્ટેટમાં સોજો અથવા ચેપ
પ્રોસ્ટેટ કેન્સર — ગ્રંથિમાં અસામાન્ય વૃદ્ધિ (ગંભીર સ્થિતિ)
લક્ષણો :
- મૂત્ર શરૂ કરવામાં કે રોકવામાં તકલીફ
- નબળી મૂત્રની ધાર
- વારંવાર, ખાસ કરીને રાત્રે મૂત્ર થવું
- મૂત્રમાં દુખાવો અથવા બળતરા
- ક્યારેક લોહી આવવું
ઉપચાર :
- દવાઓ: પ્રોસ્ટેટનું કદ ઘટાડનાર કે મૂત્રની ધાર સુધારનાર દવા
- ચેપમાં એન્ટીબાયોટિક્સ
- મોટી BPH માટે સર્જરી (TURP)
- કેન્સરમાં સર્જરી, રેડિયેશન કે હોર્મોન થેરાપી
સાવચેતી :
- નિયમિત આરોગ્ય ચકાસણી, ખાસ કરીને 50 વર્ષની ઉંમર પછી
- પૂરતું પાણી પીવું
- કેફીન અને આલ્કોહોલ ઓછું લેવું
- લાંબા સમય સુધી મૂત્ર રોકવાનું ટાળવું