આજના સમયમાં તબીબી વિજ્ઞાનમાં ઝડપથી થઈ રહેલી પ્રગતિને કારણે અનેક પ્રકારની સર્જરી પહેલા કરતાં વધુ સરળ, સુરક્ષિત અને દર્દી માટે આરામદાયક બની છે. લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરી આવી જ એક આધુનિક પદ્ધતિ છે. સામાન્ય ભાષામાં તેને ઘણીવાર “નાની ચીરાની સર્જરી” અથવા “કી-હોલ સર્જરી” તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
લેપ્રોસ્કોપી શું છે?
લેપ્રોસ્કોપીમાં પેટમાં મોટો ચીરો મૂકવાને બદલે થોડા નાના છિદ્રો કરવામાં આવે છે. આમાંથી એક છિદ્ર દ્વારા કેમેરાવાળું પાતળું સાધન—લેપ્રોસ્કોપ—શરીરની અંદર દાખલ કરવામાં આવે છે. કેમેરાથી મળેલી તસવીર મોનિટર પર મોટી અને સ્પષ્ટ દેખાય છે, જેના આધારે સર્જન જરૂરી પ્રક્રિયા કરે છે.
કઈ બીમારીઓમાં લેપ્રોસ્કોપી થઈ શકે?
દર્દીની સ્થિતિ અને રોગના પ્રકાર પ્રમાણે લેપ્રોસ્કોપી દ્વારા વિવિધ સર્જરી કરી શકાય છે, જેમ કે:
- પિત્તાશયની પથરી માટે ગોલબ્લેડર સર્જરી
- એપેન્ડિક્સની સર્જરી
- હર્નિયાની કેટલીક સર્જરી
- સ્ત્રીરોગ સંબંધિત કેટલીક સર્જરી
- આંતરડાં અને પેટની કેટલીક સર્જરી
- કેટલીક અન્ય પેટની સર્જિકલ પ્રક્રિયાઓ
દરેક દર્દી માટે લેપ્રોસ્કોપી યોગ્ય હોય એવું જરૂરી નથી. સર્જન દર્દીની ઉંમર, બીમારી, અગાઉની સર્જરીનો ઇતિહાસ અને અન્ય તબીબી પરિબળોને ધ્યાનમાં લઈને યોગ્ય પદ્ધતિ નક્કી કરે છે.
લેપ્રોસ્કોપીના મુખ્ય ફાયદા
લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરીમાં ચીરા નાના હોવાથી સામાન્ય રીતે પરંપરાગત ઓપન સર્જરીની સરખામણીમાં કેટલાક લાભ મળી શકે છે:
ઓછો દુખાવો: નાના ચીરાને કારણે સર્જરી બાદ દુખાવો ઓછો રહેવાની શક્યતા હોય છે.
ઝડપી પુનઃપ્રાપ્તિ: ઘણા દર્દીઓ રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ તરફ વહેલા પાછા ફરી શકે છે.
હોસ્પિટલમાં ઓછો સમય: કેટલાક પ્રકારની સર્જરીમાં દર્દીને ઓછા સમય માટે હોસ્પિટલમાં રહેવું પડે છે.
નાના ડાઘ: મોટા ચીરાની સરખામણીમાં સર્જરીના નિશાન સામાન્ય રીતે નાના હોય છે.
શું લેપ્રોસ્કોપી સંપૂર્ણપણે જોખમમુક્ત છે?
ના. લેપ્રોસ્કોપી પણ એક સર્જરી છે અને અન્ય સર્જરીની જેમ તેમાં પણ રક્તસ્ત્રાવ, ચેપ, એનેસ્થેશિયાની પ્રતિક્રિયા અથવા અન્ય જટિલતાઓનું જોખમ હોઈ શકે છે. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં સર્જનને લેપ્રોસ્કોપિક સર્જરીને ઓપન સર્જરીમાં બદલવાની જરૂર પણ પડી શકે છે.
તેથી “લેપ્રોસ્કોપી એટલે હંમેશાં સરળ અને જોખમમુક્ત સર્જરી” એવું માનવું યોગ્ય નથી.
સર્જરી પહેલાં શું ધ્યાન રાખવું?
સર્જરી પહેલાં ડૉક્ટર જરૂરી તપાસો કરાવી શકે છે અને દવાઓ, ઉપવાસ, એનેસ્થેશિયા તથા સર્જરી પછીની કાળજી અંગે માર્ગદર્શન આપે છે. તમે નિયમિત રીતે કોઈ દવા લેતા હો, એલર્જી હોય અથવા અગાઉ એનેસ્થેશિયા દરમિયાન કોઈ સમસ્યા થઈ હોય તો તેની માહિતી ડૉક્ટરને આપવી મહત્વપૂર્ણ છે.
સર્જરી પછીની કાળજી
લેપ્રોસ્કોપી પછી ડૉક્ટરની સૂચનાઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે. શરૂઆતના દિવસોમાં પૂરતો આરામ, યોગ્ય આહાર અને ધીમે ધીમે શારીરિક પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવી ઉપયોગી રહે છે. ભારે કામ અથવા કસરત ક્યારે શરૂ કરવી તે સર્જરીના પ્રકાર અને દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી થાય છે.
તાવ, વધતો દુખાવો, સતત ઉલટી, ઘામાંથી અસામાન્ય પ્રવાહ અથવા અન્ય ચિંતાજનક લક્ષણો જણાય તો તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લેવી જોઈએ