ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયા જેવા મચ્છરજન્ય રોગોથી બચવા માટે ઘર તથા આસપાસની સફાઈ રાખવી, પાણી જમા ન થવા દેવું અને મચ્છરદાની કે ઓઈલનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે.
પ્રસ્તાવના
ચોમાસા અને ત્યારબાદની ઋતુમાં મચ્છરજન્ય રોગોનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધે છે. ડેન્ગ્યુ એ એડીસ ઇજિપ્તી મચ્છર દ્વારા ફેલાતો વાયરલ રોગ છે, જ્યારે મેલેરિયા માદા એનોફિલિસ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાતો પરોપજીવી રોગ છે. આ બંને રોગો જો સમયસર કાબૂમાં ન આવે તો જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. આથી, સાવચેતી જ શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે.
ડેન્ગ્યુ અને મેલેરિયાના મુખ્ય લક્ષણો
ડેન્ગ્યુના લક્ષણો: અચાનક તીવ્ર તાવ, માથાનો દુખાવો, આંખોની પાછળ દુખાવો, સાંધા અને સ્નાયુઓમાં અસહ્ય પીડા (જેને 'બ્રેક-બોન ફીવર' પણ કહે છે) અને શરીર પર ચકામા થવા. આમાં પ્લેટલેટ્સ ઝડપથી ઘટી શકે છે.
મેલેરિયાના લક્ષણો: ધ્રુજારી સાથે તાવ આવવો, શરીરમાં ભારે ધ્રુજારી થવી, ખૂબ પરસેવો વળવો અને નબળાઈ લાગવી.
મચ્છરોને ઉત્પન્ન થતા અટકાવવાના ઉપાયો
પાણી એકઠું ન થવા દેવું: ઘરની આસપાસ ખાડા, કુંડા, જૂના ટાયર કે ખુલ્લા વાસણોમાં પાણી જમા ન થવા દો.
ડ્રાય ડે (કોરો દિવસ) પાળવો: અઠવાડિયામાં એકવાર ઘરના કુલર, ફૂલદાની અને પાણીના ભરેલા વાસણો ખાલી કરીને તેને બરાબર સાફ કરી, સૂકવીને ફરીથી ઉપયોગમાં લો.
પાણીના પાત્રો ઢાંકીને રાખવા: ટાંકી, પીપ કે વાસણોને ચુસ્ત ઢાંકણથી ઢાંકી રાખો જેથી મચ્છર અંદર પ્રવેશી ન શકે.
ગપ્પી માછલીઓનો ઉપયોગ: મોટાં જળાશયો કે પાણીના ભરાવમાં પોરાભક્ષક ગપ્પી માછલીઓ મુકાવો જે મચ્છરના પોરા ખાઈ જાય છે.
મચ્છરના કરડવાથી બચવાના રક્ષણાત્મક પગલાં
શરીરને ઢાંક્તાં વસ્ત્રો: સવાર અને સાંજના સમયે જ્યારે મચ્છરો વધુ સક્રિય હોય છે, ત્યારે આખી બાંય (ફુલ સ્લીવ)ના શર્ટ અને લાંબા પેન્ટ પહેરો.
મચ્છરદાનીનો પ્રયોગ: રાત્રે જ નહીં, પરંતુ દિવસના સમયે પણ ઊંઘતી વખતે મચ્છરદાનીનો આગ્રહ રાખો, કારણ કે ડેન્ગ્યુના મચ્છર મુખ્યત્વે દિવસના સમયે કરડે છે.
મચ્છર ભગાડતી ક્રીમ: ત્વચા પર કુદરતી મચ્છર પ્રૂફ જેલ કે સરસિયા/નાળિયેરનું તેલ લગાવી શકાય છે. બારી-બારણાં પર જાળી લગાવો.
તબિયત બગડે ત્યારે શું કરવું?
જો તમને અથવા તમારા પરિવારમાંથી કોઈને પણ તેજ તાવ કે હાડકાંમાં દુખાવાની શંકા જણાય, તો જાતે મેડિકલ સ્ટોરમાંથી દવાઓ લઈને ખાવાની ભૂલ ન કરો. ત્વરિત નજીકના સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્ર કે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરી લોહીનું પરીક્ષણ કરાવો. પૌષ્ટિક આહાર, લીલા નાળિયેરનું પાણી અને તાજા પ્રવાહીનું સેવન રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે. સ્વચ્છ રહો, સુરક્ષિત રહો.