આજના સમયમાં વજન ઘટાડવા માટે લોકો વિવિધ ડાયટ પ્લાન અપનાવે છે. તેમાંથી એક લોકપ્રિય પદ્ધતિ છે કૅલરી-રિસ્ટ્રિક્ટેડ ડાયટ, એટલે કે દૈનિક કૅલરીનું સેવન ઘટાડવું. આ પદ્ધતિ વડે વજન ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે, પરંતુ શું એ તમારું માનસિક આરોગ્ય ખાસ કરીને ડિપ્રેશન પર પ્રભાવ પાડી શકે?
ચાલો સમજીએ કૅલરી-રિસ્ટ્રિક્ટેડ ડાયટ અને ડિપ્રેશન વચ્ચેનો સંબંધ.
કૅલરી રિસ્ટ્રિક્શન એટલે શું?
કૅલરી રિસ્ટ્રિક્શનનો અર્થ છે તમારા શરીર માટે જરૂરી દૈનિક કૅલરી કરતાં થોડી ઓછી કૅલરી લેવો. ઉદાહરણરૂપ, જો તમારા શરીરને રોજે 2000 કૅલરીની જરૂર છે અને તમે ફક્ત 1500 કૅલરી લઈ રહ્યા છો, તો એ કૅલરી રિસ્ટ્રિક્શન છે.
ડિપ્રેશન પર શું અસર થાય છે?
મૂડમાં ચડાવ-ઉતાર: ઓછી કૅલરી લેવાને કારણે ખોરાકમાંથી મળતા મહત્વપૂર્ણ પોષકતત્ત્વ ઘટી શકે છે, જેમ કે વિટામિન B12, આયર્ન, ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ्स વગેરે. આ તત્ત્વો માઇન્ડને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે. એની અછતથી મૂડ નબળો પડી શકે છે.
ઉર્જાની અછત:ખૂબ ઓછી કૅલરી લેવાથી ઊર્જા ઓછો લાગે, કામ કરવા ઈચ્છા ન રહે, થાક લાગવા લાગે – જે બધું ડિપ્રેશન જેવા લક્ષણો ઊભા કરે છે.
હોર્મોનલ ફેરફાર:લાંબા ગાળે ઓછી કૅલરી લેવાથી શરીરમાં કાર્ટિસોલ (સ્ટ્રેસ હોર્મોન)ની માત્રા વધી શકે છે, જે ડિપ્રેશનના જોખમમાં વધારો કરે છે.
ખોરાક માટેનું દબાણ અને ગિલ્ટ:ઘણા લોકો ડાયટ દરમિયાન ખાવાની ઈચ્છાને દબાવે છે. આ દબાણ અને ખાધા પછી થયેલું "ગિલ્ટ ફીલિંગ" પણ ડિપ્રેશન માટે જવાબદાર બની શકે છે.
થોડા સકારાત્મક પાસાઓ પણ
- મર્યાદિત કૅલરી અને યોગ્ય પોષણ સાથેનું ડાયટ જો સંતુલિત હોય, તો તે દુર્લભ રીતે:
- મગજના સેલ્સને સક્રિય રાખી શકે
- ઓક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ ઘટાડે
- કેટલીક સ્થિતિમાં મૂડ સુધારે
- કેવી રીતે સાવચેતી રાખવી?
- ડાયટિશિયન અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લો – બીના માર્ગદર્શન કૅલરી ઓછું કરવું જોખમી બની શકે છે.
- સંતુલિત પોષણ સાથે ડાયટ બનાવો – ફક્ત કૅલરી નહીં, પરંતુ વિટામિન્સ, મિનરલ્સ અને ફેટ્સનું સંતુલન પણ જરૂરી છે.
- મૂડ પર ધ્યાન આપો – ડાયટ દરમિયાન ઉદાસી, ચીડિયાપણું, ઊંઘમાં ખરાબી જેવી લક્ષણો જોવો તો તરત આગળ પગલું ભરો.
- સામાજિક સંપર્ક જાળવો – ડાયટ કરતા સમયે ટેકો આપતી વાતચીત અને સપોર્ટ સિસ્ટમ હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે.