થાયરોઇડ એ આપણા ગળાના આગળના ભાગમાં આવેલું તિતલીના આકારનું ગ્રંથિ (gland) છે. આ ગ્રંથિમાંથી થાયરોઇડ હોર્મોન્સ (T3, T4, TSH) બને છે, જે શરીરના મેટાબોલિઝમ, ઊર્જા, હૃદયની ગતિ, વજન, તાપમાન, ત્વચા અને વાળના સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જરૂરી છે.
થાયરોઇડના મુખ્ય રોગ :
Hypothyroidism (થાયરોઇડ ઓછું કામ કરવું)
- થાયરોઇડ હોર્મોન ઓછું બને છે.
- લક્ષણો: થાક લાગવો, વજન વધવું, ઠંડું સહન ન થવું, વાળ ખરવા, કબજિયાત, ડિપ્રેશન.
Hyperthyroidism (થાયરોઇડ વધારે કામ કરવું)
- થાયરોઇડ હોર્મોન વધારે બને છે.
- લક્ષણો: વજન ઘટવું, ચિંતા, હૃદય ધડકન વધવી, પરસેવો આવવો, આંખો બહાર નીકળવી (Graves’ disease).
Goiter (ગળું ફૂલવું)
- થાયરોઇડ ગ્રંથિ મોટી થઈ જાય છે.
- સામાન્ય રીતે આયોડિનની કમી કે હોર્મોન અસંતુલનને કારણે.
Thyroid Nodules / Cancer
- થાયરોઇડમાં ગાંઠ થવી.
- વધારે પડતા કેસમાં સગવડું હોય છે, પણ ક્યારેક કેન્સર પણ હોઈ શકે.
થવા પાછળના કારણો :
- વારસાગત (Genetic)
- સ્ત્રીઓમાં વધારે (ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થા પછી)
- આયોડિનની કમી કે વધારે પ્રમાણ
- ઓટોઇમ્યૂન બીમારી (Hashimoto’s, Graves’)
- કેટલીક દવાઓ
નિદાન (Tests) :
- TSH, T3, T4 બ્લડ ટેસ્ટ
- થાઈરોઇડ એન્ટીબોડી ટેસ્ટ
- થાઈરોઇડ અલ્ટ્રાસાઉન્ડ
- જરૂર હોય તો FNAC (ગાંઠની તપાસ)
જીવનશૈલી અને આહાર :
- આયોડાઈઝ્ડ મીઠાનો ઉપયોગ કરવો
- સંતુલિત આહાર (શાકભાજી, દાળ, દહીં, અખરોટ, બદામ)
- હાયપર થાયરોઇડમાં કેફિન, મસાલેદાર ખોરાક ઓછો લેવો
- હાયપો થાયરોઇડમાં ફાઇબરવાળો આહાર વધારે લેવો
- કસરત અને યોગ (પ્રાણાયામ, સર્વાંગાસન, માટ્સ્યાસન)