આજકાલ વજન ઘટાડવા માટે માત્ર ડાયેટ અને એક્સરસાઇઝની જ નહીં, પરંતુ કેટલીક નવી દવાઓની પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. તેમાં ખાસ કરીને GLP-1 આધારિત દવાઓનું નામ ખૂબ ઝડપથી પ્રચલિત થયું છે. પરંતુ આ દવાઓને માત્ર “વજન ઘટાડવાની દવા” તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. તે ચોક્કસ તબીબી પરિસ્થિતિમાં ડૉક્ટરની સલાહ હેઠળ ઉપયોગમાં લેવાતી સારવાર છે.
GLP-1 શું છે?
GLP-1 એટલે Glucagon-Like Peptide-1. તે શરીરમાં કુદરતી રીતે બનતું હોર્મોન છે, જે બ્લડ શુગર અને ભૂખને નિયંત્રિત કરવામાં ભૂમિકા ભજવે છે.
GLP-1 આધારિત દવાઓ આ હોર્મોનની અસર જેવી અસર કરે છે. તે ભૂખ ઘટાડવામાં, પેટ ભરેલું લાગવાની લાગણી વધારવામાં અને બ્લડ શુગરના નિયંત્રણમાં મદદ કરી શકે છે.
WHO મુજબ, કેટલાક GLP-1 આધારિત ઉપચારોનો ઉપયોગ પુખ્ત વયના લોકોમાં સ્થૂળતાની લાંબા ગાળાની સારવાર માટે થઈ શકે છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ વ્યક્તિની તબીબી સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી થવો જોઈએ.
તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
GLP-1 આધારિત દવાઓ મુખ્યત્વે:
- ભૂખ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે
- પેટ ભરેલું લાગવાની લાગણી વધારે છે
- પાચન પ્રક્રિયાને ધીમી કરી શકે છે
- બ્લડ શુગરના નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે
- ખાવાની કુલ માત્રા ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે
આ કારણે કેટલાક લોકોમાં વજન ઘટાડવામાં નોંધપાત્ર મદદ મળી શકે છે.
શું દરેક વ્યક્તિ લઈ શકે?
ના.
આ દવાઓ દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય નથી. ડૉક્ટર સામાન્ય રીતે વ્યક્તિનું:
- BMI અને વજન
- ડાયાબિટીસની સ્થિતિ
- અન્ય બીમારીઓ
- ચાલતી દવાઓ
- અગાઉના વજન ઘટાડવાના પ્રયાસો
- ગર્ભાવસ્થા અથવા તેની શક્યતા
- વ્યક્તિગત તબીબી ઇતિહાસ
ધ્યાનમાં રાખે છે.
WHOની 2025ની માર્ગદર્શિકા મુજબ સ્થૂળતા માટે GLP-1 થેરાપી પુખ્ત વયના લોકોમાં વિચારવામાં આવી શકે છે, પરંતુ ગર્ભવતી મહિલાઓ માટે તેનો ઉપયોગ ભલામણમાં સામેલ નથી.
શું માત્ર દવાથી વજન ઘટાડી શકાય?
દવા એકલી સંપૂર્ણ ઉકેલ નથી.
સ્વસ્થ આહાર, નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ઊંઘ, વર્તણૂકમાં ફેરફાર અને તબીબી માર્ગદર્શન સાથે સારવાર વધુ અસરકારક બની શકે છે. WHO પણ GLP-1 સારવાર સાથે healthy diet, physical activity અને health-professional support પર ભાર મૂકે છે.
શક્ય આડઅસર
કેટલાક લોકોમાં:
- ઉબકા
- ઉલટી
- ઝાડા
- કબજિયાત
- પેટમાં અસ્વસ્થતા
- ભૂખમાં વધારે ઘટાડો
જેવી તકલીફો થઈ શકે છે.
દરેક વ્યક્તિમાં આડઅસર સમાન હોતી નથી અને કેટલીક ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં આ દવાઓ યોગ્ય ન પણ હોય.