ઉબકા એટલે ઊલટી થવાની લાગણી, પરંતુ દરેક વખતે ખરેખર ઊલટી થાય એવું જરૂરી નથી. પેટમાં અસ્વસ્થતા, મોઢામાં પાણી આવવું, ચક્કર અથવા ખાવાનું મન ન થવું જેવી લાગણીઓ સાથે ઉબકા થઈ શકે છે.
ઉબકા પોતે કોઈ એક રોગ નથી, પરંતુ શરીરમાં ચાલી રહેલી વિવિધ પરિસ્થિતિઓનું એક સામાન્ય લક્ષણ છે. ક્યારેક તે થોડા સમય માટે રહે છે અને આપમેળે સુધરી જાય છે, જ્યારે વારંવાર અથવા લાંબા સમય સુધી રહેતા ઉબકાનું કારણ શોધવું જરૂરી બની શકે છે.
ઉબકાના સામાન્ય કારણો
ઉબકા થવાના અનેક કારણો હોઈ શકે છે. તેમાં:
- અપચો અથવા પેટની તકલીફ
- ફૂડ પોઈઝનિંગ અથવા પેટનો ચેપ
- ગેસ્ટ્રાઇટિસ અથવા એસિડિટી
- વધારે ખાઈ લેવું
- મુસાફરી દરમિયાન થતી મોશન સિકનેસ
- માથાનો દુખાવો અથવા માઈગ્રેન
- કેટલીક દવાઓની આડઅસર
- ગર્ભાવસ્થાના શરૂઆતના સમયમાં થતી મોર્નિંગ સિકનેસ
- તણાવ અથવા ચિંતા
- વધુ દારૂનું સેવન
- ક્યારેક પિત્તાશય, સ્વાદુપિંડ અથવા અન્ય આંતરિક અંગોની સમસ્યાઓ
વધુ ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં પણ ઉબકા થઈ શકે છે, તેથી તેની સાથે જોવા મળતાં અન્ય લક્ષણો મહત્વપૂર્ણ છે.
ઉબકા સાથે કયા લક્ષણો જોવા મળી શકે?
ઉબકા સાથે વ્યક્તિને:
- ઊલટી
- પેટમાં દુખાવો
- પેટ ફૂલવું
- ચક્કર
- નબળાઈ
- ભૂખ ન લાગવી
- મોઢામાં વધારે પાણી આવવું
- તાવ અથવા ઝાડા
જેવા લક્ષણો થઈ શકે છે.
લક્ષણોનું કારણ જાણવા માટે તેની શરૂઆત ક્યારે થઈ, કેટલો સમય રહે છે અને અન્ય કયા લક્ષણો સાથે છે તે જાણવું મહત્વપૂર્ણ છે.
ઉબકા થાય ત્યારે શું કરવું?
હળવા ઉબકામાં કેટલીક સરળ બાબતો મદદરૂપ થઈ શકે છે:
- થોડું-થોડું કરીને પાણી અથવા અન્ય યોગ્ય પ્રવાહી પીવો.
- એકસાથે વધારે ખાવાને બદલે નાની માત્રામાં ખાવું.
- ખૂબ તેલવાળો, મસાલેદાર અથવા ભારે ખોરાક ટાળવો.
- તાજી હવામાં થોડો સમય રહેવું.
- ખાધા પછી તરત સૂવાનું ટાળવું.
- શરીરમાં પાણીની ઉણપ ન થવા દેવી.
જો ઊલટી અથવા ઝાડા પણ હોય તો શરીરમાંથી પાણી અને ક્ષારની ખોટ થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં યોગ્ય ઓરલ રિહાઇડ્રેશન સોલ્યુશન (ORS) અંગે ડૉક્ટર અથવા ફાર્માસિસ્ટની સલાહ લઈ શકાય છે.
ક્યારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી?
ઉબકા વારંવાર થાય, લાંબા સમય સુધી રહે અથવા કારણ સ્પષ્ટ ન હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
ખાસ કરીને નીચેના લક્ષણો હોય તો તબીબી તપાસ જરૂરી છે:
- સતત અથવા વારંવાર ઊલટી
- ખૂબ જ પેટમાં દુખાવો
- ઊલટીમાં લોહી
- કાળા રંગનું મળ
- ઊંચો તાવ
- ખૂબ નબળાઈ અથવા ચક્કર
- પેશાબ ખૂબ ઓછો થવો
- પાણી પીવું મુશ્કેલ બનવું
- કારણ વગર વજન ઘટવું
- છાતીમાં દુખાવો અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
- ગંભીર માથાનો દુખાવો અથવા મૂંઝવણ
આવા લક્ષણો હોય તો માત્ર ઘરગથ્થુ ઉપચાર પર આધાર રાખવો યોગ્ય નથી