અંગદાન (Organ Donation) એ મૃત્યુ પછી પણ કોઈને નવજીવન આપવાનો સૌથી શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર માર્ગ છે. એક બ્રેઈન-ડેડ (Brain-dead) વ્યક્તિના અંગદાન દ્વારા ૮ જેટલા જરૂરિયાતમંદ લોકોના જીવ બચી શકે છે. આ લેખમાં અંગદાનનું મહત્વ, પ્રક્રિયા અને તેનાથી જોડાયેલી જરૂરી માહિતી સરળ ભાષામાં સમજાવવામાં આવી છે.
અંગદાન એટલે શું અને તે શા માટે જરૂરી છે?
અંગદાન એટલે જીવતેજીવ અથવા મૃત્યુ પછી પોતાના સ્વસ્થ અંગો (જેવા કે કિડની, લીવર, હૃદય વગેરે) એવા દર્દીઓને દાનમાં આપવા, જેમના અંગો કામ કરતા બંધ થઈ ગયા હોય.
- રોજના અનેક દર્દીઓ યોગ્ય સમયે અંગો ન મળવાને કારણે જીવ ગુમાવે છે.
- ભારત દેશમાં અને ગુજરાતમાં કિડની, લીવર અને હૃદયના પ્રત્યારોપણ માટે હજારો દર્દીઓ વેટિંગ લિસ્ટમાં હોય છે.
- રક્તદાનની જેમ જ અંગદાન પણ માનવતાનું સર્વોત્તમ કાર્યો છે.
કયા અંગોનું દાન કરી શકાય છે?
બ્રેઈન-ડેડ (મગજનું કામ બંધ થવું) જાહેર થયેલી વ્યક્તિ નીચે મુજબના મુખ્ય અંગોનું દાન કરી શકે છે:
- કિડની (બંને):બે વ્યક્તિઓને નવજીવન આપે છે.
- લીવર:એક જ વ્યક્તિમાં પ્રત્યારોપિત થાય છે અથવા ભાગ કરીને આપી શકાય છે.
- હૃદય અને ફેફસાં:ગંભીર હૃદય કે શ્વાસના દર્દીઓ માટે જીવનદાન સાબિત થાય છે.
- આંખો (કોર્નિયા) અને ત્વચા:આનું દાન સામાન્ય મૃત્યુ બાદ પણ ચોક્કસ સમય મર્યાડામાં ઘર કે હોસ્પિટલમાં થઈ શકે છે.
અંગદાન કેવી રીતે થઈ શકે?
અંગદાન બે પ્રકારે થાય છે:
૧. જીવિત વ્યક્તિ દ્વારા દાન: જીવિત વ્યક્તિ પોતાની એક કિડની અથવા લીવરનો અમુક ભાગ કોઈ સગા-સંબંધીને આપી શકે છે.
૨. કેડેવર (મૃત્યુ કે બ્રેઈન ડેડ) દાન: જ્યારે હોસ્પિટલના આઈ.સી.યુ.માં સારવાર દરમિયાન દર્દીનું બ્રેઈન ડેથ (મગજ મૃત) થાય, ત્યારે પરિવારની લેખિત સંમતિથી તેના અંગો કાઢીને જરૂરિયાતમંદોને મોકલવામાં આવે છે. સામાન્ય મૃત્યુ પછી આંખો કે પેશીઓનું દાન કરાય છે.
ગુજરાતમાં જાગૃતિ અને સ્થિતિ
ગુજરાત રાજ્ય અંગદાન અને ખાસ કરીને કિડની પ્રત્યારોપણના ક્ષેત્રમાં દેશભરમાં મોખરાનું સ્થાન ધરાવે છે. સરકારી અને ખાનગી હોસ્પિટલોમાં આધુનિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોવાથી સેંકડો લોકોના જીવ બચી રહ્યા છે. તમે પણ સત્તાવાર સંસ્થાઓ જેવી કે MOHAN Foundation અથવા સ્થાનિક ઓર્ગન રજિસ્ટ્રેશન સેન્ટર દ્વારા સંકલ્પ પત્ર ભરીને અંગદાતા બની શકો છો.