વિટામિન સપ્લીમેન્ટ્સ દરેક વ્યક્તિ માટે જરૂરી નથી, કારણ કે સંતુલિત આહાર દ્વારા કુદરતી રીતે પોષક તત્વો મળી રહે છે. જો કે, વિટામિન ડી, બી૧૨ અને સી ની ઉણપ ધરાવતા લોકો માટે ડૉક્ટરની સલાહથી તેનું સેવન અનિવાર્ય બને છે
આજના ઝડપી યુગમાં હેલ્થ સપ્લીમેન્ટ્સ અને વિટામિનની ગોળીઓનું ચલણ ખૂબ વધી ગયું છે. સોશિયલ મીડિયાની જાહેરાતો અને ફિટનેસ ટ્રેન્ડને જોઈને ઘણા લોકો કોઈપણ મેડિકલ ટેસ્ટ કે ડૉક્ટરની સલાહ વગર રોજ સવારે વિટામિનની ટેબ્લેટ્સ લેવા લાગે છે. પરંતુ મોટો સવાલ એ છે કે શું વિટામિન સપ્લીમેન્ટ્સ ખરેખર પૃથ્વી પરના દરેક માનવી માટે જરૂરી છે?
વિટામિન અને શરીરની વાસ્તવિક જરૂરિયાત
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના મતે આપણા શરીરને સ્વસ્થ રહેવા માટે કુલ ૧૩ પ્રકારના આવશ્યક વિટામિન્સની જરૂર પડે છે, જેમાં પાણીમાં દ્રાવ્ય (જેવા કે વિટામિન સી અને બી કોમ્પ્લેક્સ) અને ચરબીમાં દ્રાવ્ય (જેવા કે વિટામિન એ, ડી, ઇ અને કે) નો સમાવેશ થાય છે. આ પોષક તત્વો શરીરના ચયાપચય (મેટાબોલિઝમ), રોગપ્રતિકારક શક્તિ અને હાડકાંની મજબૂતાઈ માટે જરૂરી છે. નિયમ મુજબ આ તમામ તત્વો કુદરતી આહાર, જેવા કે તાજા ફળો, લીલા શાકભાજી, કઠોળ, દૂધ અને ડ્રાયફ્રુટ્સમાંથી પૂરતા પ્રમાણમાં મળી રહે છે.
ક્યારે પડે છે સપ્લીમેન્ટ્સની સાચી જરૂર?
દરેકને સપ્લીમેન્ટ્સની જરૂર નથી હોતી, પરંતુ કેટલીક વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરો દ્વારા તેની ભલામણ કરવામાં આવે છે:
વિટામિન ડીની ઉણપ: બદલાતી જીવનશૈલી અને ઘરમાં કે બેઠાડુ નોકરીમાં રહેવાને કારણે સૂર્યપ્રકાશનો પૂરતો તડકો ન મળવાથી વિટામિન ડીની અછત સામાન્ય બની છે, જે હાડકાં અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે સપ્લીમેન્ટ માગી શકે છે.
વિટામિન બી૧૨ અને શાકાહારી આહાર: ખાસ કરીને શુદ્ધ શાકાહારીઓમાં વિટામિન બી૧૨ ની ઉણપ જોવા મળે છે, જે ચેતાતંત્ર અને રક્તકણોના નિર્માણ માટે જરૂરી છે.
ગર્ભાવસ્થા કે ખાસ બીમારીઓ: સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ફોલિક એસિડ કે આયર્ન અને લાંબી બિમારી પછી નબળાઈ દૂર કરવા સપ્લીમેન્ટ્સ હિતાવહ છે.
વિનાશક અતિરેક: વધુ પડતા વિટામિનનું જોખમ
લોકો ઘણીવાર એવું વિચારે છે કે વિટામિન વધુ લેવાથી સ્વાસ્થ્ય વધારે સારું થશે, પરંતુ આ માન્યતા તદન ખોટી અને જોખમી છે. ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન્સ (જેવા કે વિટામિન એ અને ડી) શરીરમાં જમા થાય છે અને જો તેની માત્રા વધી જાય તો તે ટોક્સિક (ઝેરી) સાબિત થઈ શકે છે, જેનાથી પાચનક્રિયા બગડવી, ઊલટી થવી, કિડનીમાં પથરી કે અન્ય ગંભીર સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે.