ડિમેન્શિયા એ એક એવી તબિયત છે, જે માથાના કામગીરીને ધીમે ધીમે ખીંચી લે છે – ખાસ કરીને યાદશક્તિ, વિચારવાની ક્ષમતા અને દિનચર્યા પર અસર કરે છે. ઘણા લોકો ને લાગે છે કે ડિમેન્શિયા એટલે માત્ર વૃદ્ધાવસ્થાની ભૂલ.
ડિમેન્શિયા શું છે?
ડિમેન્શિયા એ એક તબીબી અવસ્થા છે જેમાં વ્યક્તિની મગજની કાર્યશક્તિમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો થતો જાય છે. તે એક રોગ નથી, પણ ઘણા રોગો અને સ્થિતિઓનું પરિણામ હોઈ શકે છે, જેમ કે:
અલ્ઝાઈમર્સ રોગ (Alzheimer’s Disease)
- વાસ્ક્યુલર ડિમેન્શિયા
- લ્યુવી બોડી ડિમેન્શિયા
- ફ્રોન્ટોટેમ્પોરલ ડિમેન્શિયા
ડિમેન્શિયાના મુખ્ય લક્ષણો :
- યાદશક્તિમાં ઘટાડો
- રોજિંદા કાર્યો કરવા મુશ્કેલી
- ભાષા સમજવામાં તકલીફ
- મૂડ અને વર્તનમાં ફેરફાર
- ગમતું કામ કરવાનું ભૂલી જવું
- ઘરના રસ્તા ભૂલી જવું
ડિમેન્શિયાનું નિદાન કેવી રીતે થાય?
ડિમેન્શિયાનું સાચું નિદાન તબીબી પરીક્ષણો અને વિશ્લેષણ દ્વારા થાય છે. નીચેની રીતોથી તેનું નિદાન શક્ય બને છે:
1. વાર્તાલાપ અને ઇતિહાસ (History Taking)
ડૉક્ટર દર્દી તથા પરિવારજનો સાથે વાતચીત કરે છે – લક્ષણો ક્યારે શરૂ થયા, કેટલી ઝડપથી વધી રહ્યા છે, વગેરે.
2. મગજના ટેસ્ટ (Cognitive Tests)
વિભિન્ન મગજસંબંધિત કસોટીઓ દ્વારા વિચારશક્તિ, યાદશક્તિ, ભાષા અને ધ્યાન માપવામાં આવે છે.
3. લેબ ટેસ્ટ (Blood Tests)
ક્યારેક થાઇરોઇડ, વિટામિન B12ની અછત કે અન્ય તત્વો પણ મગજ પર અસર કરે છે – એની ચકાસણી માટે લોહીની કસોટી થાય છે.
4. સ્કેનિંગ (CT Scan/MRI)
મગજના ફોટા લઈ શકાય છે, જેથી ઓઝારવાળી પેસીઓ, ગાંઠો અથવા બ્લડ ફ્લો સંબંધિત સમસ્યાઓ જોવા મળે.
5. ન્યુરોલોજિસ્ટ અથવા સાઇકિયાટ્રિસ્ટનું મૂલ્યાંકન
ડિમેન્શિયા નિષ્ણાત તરફથી તપાસણી અને મૂલ્યાંકન.
શું ડિમેન્શિયા અટકાવી શકાય?
- ડિમેન્શિયાના જોખમને ઘટાડી શકાય છે નીચેના ઉપાયો દ્વારા:
- નિયમિત વ્યાયામ
- તંદુરસ્ત આહાર
- તમાકુ અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું
- મગજને સક્રિય રાખવું (પાઠ વાંચવો, રમત રમી)
- સામાજિક રીતે જોડાયેલા રહેવું