કફ (Cough/કફ) સામાન્ય રીતે શરીરનો પ્રતિકાર છે – શ્વાસનળીમાંથી ધૂળ, ચેપ કે વધારાના શ્લેષ્મા (mucus) બહાર કાઢવા માટે થાય છે.
કફ સૂકો (Dry Cough) પણ હોઈ શકે અને ભીનો (Wet Cough – સાથે કફ નીકળે એવો) પણ હોઈ શકે.
કફ થવાના સામાન્ય કારણો :
- સર્દી-જુકામ, વાયરસ કે બેક્ટેરિયલ ઈન્ફેક્શન
- એલર્જી (ધૂળ, ધુમાડો, પરાગકણ)
- ધુમ્રપાન
- એસિડિટી/એસિડ રિફ્લક્સ
- બ્રૉન્કાઈટિસ, અસ્થમા, TB જેવી બીમારીઓ
ઘરગથ્થું ઉપચાર :
- ગરમ પાણી પીવું – ગળાની ખંજવાળ અને કફ ઘટાડે છે.
- આદુ-મધ – આદુનો રસ અને મધ મિશ્રિત લઈએ તો કફમાં રાહત મળે છે.
- તુલસી કા ઢેકું – તુલસીની પાંદડીઓ, આદુ, મરી નાખીને કઢી પીવો.
- હળદર દૂધ – ગરમ દૂધમાં હળદર નાખીને પીવું.
- વાફારા (Steam Inhalation) – પાણીમાં અજમો કે યુકલિપ્ટસ તેલ નાખીને વરાળી લેવી.
- મીઠું પાણી ગરારા – ગળાનો દુખાવો, સોજો અને ઈન્ફેક્શન ઓછું થાય છે.
ટાળવાની વસ્તુઓ :
- કોલ્ડ્રિંક, આઈસક્રીમ, ઠંડા પીણા
- તળેલા, તેલિયા ખોરાક
- ધૂળ, ધુમાડો અને પ્રદૂષણ
સૂકો કફ (Dry Cough)
સૂકો કફમાં શ્લેષ્મા (કફ) નથી, પણ ગળામાં ખંજવાળ, ચીડિયાપણું અને ખાંસી ચાલુ રહે છે.
ઘરગથ્થાં ઉપાય:
- મધ સાથે આદુ પાવડર
½ ચમચી આદુ પાવડર + 1 ચમચી મધ → દિવસમાં 2 વાર.
- ગરમ દૂધમાં હળદર
સૂતા પહેલા હળદર દૂધ પીવું → ગળાની સોજો ઓછો થાય.
- મીઠું પાણીના ગરારા
ગળાની ખંજવાળ ઘટે છે.
- લવિંગ ચબાવવું
લવિંગ મોંમાં રાખવાથી ગળાને આરામ મળે.
- સ્ટીમ (વરાળી)
પાણીમાં અજમો નાખીને વરાળી લેવાથી ગળો ભીનો રહે.
ભીનો કફ (Wet Cough)
ભીનાં કફમાં શ્લેષ્મા (કફ) ભરાય છે અને ખાંસી સાથે બહાર આવે છે.
ઘરગથ્થાં ઉપાય:
- તુલસી-આદુ-મરીનું કઢી
તુલસી, આદુ, કાળી મરી, દાલચીની નાખીને કઢી પીવી.
- ગરમ પાણીનું સેવન
વારંવાર ગરમ પાણી પીવાથી કફ પાતળો થાય છે.
- મુલેઠી (જેઠીમધ)
મુલેઠી ચૂસવાથી કફ નરમ થાય છે.
- સ્ટીમ ઇન્હેલેશન
યુકલિપ્ટસ તેલ કે અજમો નાખીને સ્ટીમ લેવાથી છાતીમાં ભરાયેલો કફ છૂટે છે.
- લસણનું સેવન
લસણમાં એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણ છે, કફમાં ફાયદાકારક.