આંખો આપણને વાંચવા, વાહન ચલાવવા, કામ કરવા અને આસપાસની દુનિયા સમજવામાં મદદ કરે છે. પરંતુ ઘણીવાર આંખોની સંભાળ ત્યારે જ યાદ આવે છે જ્યારે ધૂંધળું દેખાવું, આંખોમાં થાક લાગવો અથવા માથાનો દુખાવો જેવી સમસ્યા શરૂ થાય છે.
આંખો સ્વસ્થ રાખવા માટે કોઈ એક ચમત્કારિક ખોરાક કે ઘરેલુ ઉપાય નથી. સંતુલિત આહાર, યોગ્ય સુરક્ષા અને નિયમિત આંખોની તપાસ વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
1. લીલાં શાકભાજી અને રંગબેરંગી ફળો ખાઓ
પાલક, મેથી અને અન્ય લીલાં શાકભાજીમાં આંખો માટે ઉપયોગી પોષક તત્ત્વો હોય છે. ગાજર, શક્કરિયાં, પપૈયું અને અન્ય રંગબેરંગી ફળો-શાકભાજી પણ સંતુલિત આહારનો ભાગ બની શકે છે.
ગાજરમાં બીટા-કેરોટિન હોય છે, જે શરીરમાં વિટામિન A બનાવવામાં મદદ કરે છે. વિટામિન A આંખોના સામાન્ય કાર્ય માટે જરૂરી છે. જોકે, ગાજર વધારે ખાવાથી ચશ્માનો નંબર દૂર થઈ જાય એવું નથી.
2. વિટામિન અને પોષક તત્ત્વોનું સંતુલન જાળવો
વિટામિન A, C, E, ઝિંક અને અન્ય પોષક તત્ત્વો શરીરના સામાન્ય સ્વાસ્થ્યમાં ભૂમિકા ભજવે છે. આ પોષક તત્ત્વો મેળવવા માટે વિવિધ પ્રકારના શાકભાજી, ફળો, કઠોળ, બદામ અને અન્ય પૌષ્ટિક ખોરાકનો સમાવેશ કરો.
ડૉક્ટરની સલાહ વગર આંખોની રોશની વધારવાના દાવા કરતા સપ્લિમેન્ટ શરૂ ન કરો.
3. સૂર્યપ્રકાશથી આંખોનું રક્ષણ કરો
બહાર જતી વખતે UVA અને UVB બંનેથી 99–100% રક્ષણ આપતાં સનગ્લાસિસ પસંદ કરો. તેજસ્વી સૂર્યપ્રકાશમાં યોગ્ય ટોપી પહેરવી પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
4. સ્ક્રીન વાપરતી વખતે 20-20-20 નિયમ અજમાવો
કમ્પ્યુટર અથવા મોબાઇલનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ કરતી વખતે દર 20 મિનિટે લગભગ 20 ફૂટ દૂરની વસ્તુને 20 સેકન્ડ સુધી જુઓ.
આ ટેવ ડિજિટલ સ્ક્રીનથી થતી આંખોની થાકની લાગણી ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. સ્ક્રીનની તેજસ્વિતા, અંતર અને બેસવાની સ્થિતિ પણ યોગ્ય રાખો.
5. આંખોને સ્પર્શતાં પહેલાં હાથ ધોવો
આંખો ઘસવાનું ટાળો. કોન્ટેક્ટ લેન્સ વાપરતા હો તો હાથ ધોઈને જ તેને લગાવો અથવા કાઢો. લેન્સને યોગ્ય રીતે સાફ કરો અને નિર્ધારિત સમયપત્રક પ્રમાણે બદલો.
6. ડાયાબિટીસ અને બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રિત રાખો
ડાયાબિટીસથી આંખના પડદા પર અસર થતી ડાયાબિટિક રેટિનોપેથી જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર પણ આંખોના સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે.
આવી સ્થિતિ ધરાવતા લોકોએ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ નિયમિત આંખોની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
7. ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો
ધૂમ્રપાન આંખોના સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક છે અને મોતિયો તથા ઉંમર સંબંધિત મેક્યુલર ડીજનરેશન જેવી સમસ્યાઓનું જોખમ વધારી શકે છે. ધૂમ્રપાન છોડવાથી એકંદર સ્વાસ્થ્યને પણ ફાયદો થાય છે.
8. નિયમિત આંખોની તપાસ કરાવો
આંખના કેટલાક રોગો શરૂઆતમાં કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ આપતા નથી. તેથી માત્ર સ્પષ્ટ દેખાય છે એટલા માટે આંખો સંપૂર્ણ સ્વસ્થ છે એવું માની લેવું નહીં.
બાળકોની દૃષ્ટિ, ચશ્માનો નંબર, ડાયાબિટીસ અને પરિવારના આંખના રોગોના ઇતિહાસ પ્રમાણે આંખોની તપાસ કેટલા સમયાંતરે કરાવવી તે નિષ્ણાત નક્કી કરી શકે છે.
આંખોમાં કયાં લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક મદદ લેવી?
અચાનક દૃષ્ટિ ઓછી થવી, પડદો પડ્યો હોય તેવી લાગણી, અચાનક અનેક કાળા ટપકાં દેખાવા, પ્રકાશના ઝબકારા અથવા આંખમાં તીવ્ર દુખાવો થાય તો તાત્કાલિક આંખના નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરો.