તજ આપણા રસોડામાં વપરાતો સુગંધિત મસાલો છે. ચા, મસાલા, મીઠાઈ અને વિવિધ વાનગીઓમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે. તજને પાચન અને સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે, પરંતુ બજારમાં મળતા બધા તજ એક જ પ્રકારના નથી.
સામાન્ય રીતે સીલોન તજ (Ceylon cinnamon) અને કેસિયા તજ (Cassia cinnamon) વધુ જાણીતા પ્રકારો છે. કેસિયા તજને સીધું “નકલી” કહેવું યોગ્ય નથી; તે પણ વાસ્તવિક તજનો જ એક પ્રકાર છે. બંને વચ્ચે દેખાવ, સ્વાદ અને તેમાં રહેલા કુમારિન (Coumarin) નામના કુદરતી ઘટકની માત્રામાં તફાવત હોય છે.
1. રંગ ધ્યાનથી જુઓ
સીલોન તજ સામાન્ય રીતે આછા ભૂરા અથવા હળવા તાંબાઈ રંગનું હોય છે. કેસિયા તજ ઘણીવાર વધુ ઘેરા લાલાશ પડતા ભૂરા રંગનું દેખાય છે. જોકે, માત્ર રંગ પરથી ચોક્કસ ઓળખ શક્ય નથી.
2. તજની છાલનું બંધારણ તપાસો
સીલોન તજની છાલ પાતળી હોય છે અને તેમાં કાગળ જેવી અનેક નાજુક પરતો જોવા મળે છે. કેસિયા તજની છાલ સામાન્ય રીતે જાડી અને કઠણ હોય છે. આ તફાવત આખા તજના ટુકડામાં પાવડર કરતાં વધુ સરળતાથી દેખાય છે.
3. તજ તોડીને જુઓ
સીલોન તજની પાતળી પરતો સામાન્ય રીતે સરળતાથી તૂટી શકે છે. કેસિયા તજ વધુ જાડું હોવાથી તેને તોડવું મુશ્કેલ હોઈ શકે છે. જોકે, આ પરીક્ષણ પણ સંપૂર્ણ વિશ્વસનીય નથી.
4. સુગંધનો અનુભવ કરો
સીલોન તજની સુગંધ સામાન્ય રીતે નાજુક, મીઠી અને હળવી હોય છે. કેસિયા તજની સુગંધ વધુ તીવ્ર અને તીખાશવાળી હોઈ શકે છે. સુગંધમાં તફાવત જાત, સંગ્રહ અને તાજગીના આધારે પણ આવી શકે છે.
5. સ્વાદમાં શું તફાવત હોય છે?
સીલોન તજનો સ્વાદ સામાન્ય રીતે હળવો અને મીઠાશવાળો હોય છે, જ્યારે કેસિયા તજનો સ્વાદ વધુ તીવ્ર હોઈ શકે છે. માત્ર સ્વાદ ચાખીને ઓળખવાની કોશિશ ન કરવી, કારણ કે આ પદ્ધતિ ચોક્કસ નથી.
6. પેકેટ પરનું લેબલ તપાસો
ખરીદી કરતી વખતે પેકેટ પરનું નામ, ઘટકો, ઉત્પાદકની માહિતી, બેચ નંબર અને યોગ્ય ખાદ્ય-લેબલિંગ તપાસો. “Ceylon cinnamon” લખેલું હોય તો પણ વિશ્વસનીય ઉત્પાદક પાસેથી ખરીદી કરવી વધુ સારી.
તજના સ્વાસ્થ્યલક્ષી ઉપયોગમાં કઈ સાવચેતી રાખવી?
તજને બ્લડ શુગર નિયંત્રણ અથવા વજન ઘટાડવાની દવા તરીકે ન જોવો. ખાસ કરીને કેસિયા તજમાં કુમારિનની માત્રા વધારે હોઈ શકે છે. લાંબા સમય સુધી વધુ માત્રામાં તેનું સેવન કરવાથી કેટલાક લોકોમાં યકૃતને નુકસાન થવાનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
ડાયાબિટીસની દવા લેતા હો, યકૃતની સમસ્યા હોય અથવા તજના પૂરક (સપ્લિમેન્ટ) લેવાનું વિચારતા હો તો ડૉક્ટરની સલાહ લો.