રસોડામાં રહેલું કલોંજીનું બીજ ત્વચા અને વાળની સંભાળમાં પણ ઉપયોગી બની શકે છે!
ભારતીય રસોડામાં મસાલાઓનો ઉપયોગ માત્ર સ્વાદ વધારવા માટે જ નહીં, પરંતુ પરંપરાગત આરોગ્ય સંભાળમાં પણ કરવામાં આવે છે. કલોંજી (Kalonji), જેને કાળું જીરું અથવા નિગેલા સીડ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે નાનાં કાળા બીજ છે, જેનો ઉપયોગ વિવિધ વાનગીઓમાં થાય છે.
કલોંજીમાં થાઇમોક્વિનોન સહિતના જૈવિક રીતે સક્રિય ઘટકો જોવા મળે છે. આ ઘટકો પર પ્રયોગશાળા અને પ્રારંભિક સંશોધનો થયા છે, પરંતુ ત્વચા અને વાળની દરેક સમસ્યામાં કલોંજી અસરકારક છે એવું સાબિત થયું નથી.
કલોંજીમાં શું ખાસ છે?
કલોંજીના બીજમાં ચરબી, પ્રોટીન અને વિવિધ જૈવિક સક્રિય ઘટકો હોય છે. તેમાં રહેલા કેટલાક ઘટકોના એન્ટીઑક્સિડન્ટ અને સોજા સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ પરના પ્રભાવનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે.
પરંતુ પ્રયોગશાળામાં જોવા મળતી અસર અને માણસોમાં સાબિત થયેલો સ્વાસ્થ્યલાભ એકસરખા નથી.
1. ત્વચાની સંભાળમાં સહાયક ઘટક
કલોંજીના તેલનો ઉપયોગ કેટલીક કોસ્મેટિક પ્રોડક્ટ્સમાં થાય છે. યોગ્ય રીતે તૈયાર કરેલી પ્રોડક્ટ ત્વચાની દિનચર્યાનો ભાગ બની શકે છે.
2. એન્ટીઑક્સિડન્ટ ગુણધર્મોનો અભ્યાસ
કલોંજીમાં રહેલા કેટલાક ઘટકો એન્ટીઑક્સિડન્ટ પ્રવૃત્તિ દર્શાવે છે. જોકે, માત્ર કલોંજી લગાવવાથી ત્વચાની ઉંમર વધવાની પ્રક્રિયા અટકે છે એવો દાવો કરી શકાય નહીં.
3. શુષ્ક ત્વચાની સંભાળ
તેલ આધારિત પ્રોડક્ટ્સ ત્વચામાં ભેજ જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. કલોંજીનું તેલ દરેક પ્રકારની ત્વચા માટે યોગ્ય હોય એવું નથી.
4. ત્વચાની અસ્વસ્થતા અંગે સંશોધન
કલોંજીના કેટલાક ઘટકો પર સોજા સંબંધિત પ્રક્રિયાઓ અંગે સંશોધન થયું છે. પરંતુ ખરજવું, સોરાયસિસ કે અન્ય ત્વચા રોગોની સારવાર માટે તેને ડૉક્ટરની દવાઓના વિકલ્પ તરીકે વાપરવું નહીં.
5. ત્વચાની નિયમિત સંભાળમાં ઉપયોગ
જો કલોંજી ધરાવતી પ્રોડક્ટ તમને અનુકૂળ આવે, તો તેનો ઉપયોગ અન્ય યોગ્ય સ્કિનકેર પ્રોડક્ટ્સની જેમ કરી શકાય છે.
6. વાળને નરમ બનાવવામાં મદદ
કેટલાક તેલ આધારિત હેર કેર ઉત્પાદનો વાળની સપાટીને નરમ બનાવે છે. આ અસર પ્રોડક્ટની સંપૂર્ણ રચના પર આધાર રાખે છે.
7. વાળની શુષ્કતાની સંભાળ
યોગ્ય તેલ અથવા કન્ડિશનર વાળમાં ભેજ જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. કલોંજીનું તેલ જ આ લાભ માટે અનિવાર્ય નથી.
8. માથાની ચામડીની સંભાળ
માથાની ચામડી સ્વચ્છ રાખવી અને અનુકૂળ શેમ્પૂનો ઉપયોગ કરવો વાળની સંભાળમાં મહત્વપૂર્ણ છે. કલોંજીનું તેલ લગાવવાથી દરેક પ્રકારની ખંજવાળ કે ખોડો મટી જાય છે એવું સાબિત નથી.
9. વાળ તૂટવાની સમસ્યામાં યોગ્ય સંભાળ
વાળને હળવેથી ઓળવા, ગરમીનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરવા અને યોગ્ય કન્ડિશનર વાપરવાથી વાળ તૂટવાનું ઓછું કરવામાં મદદ મળી શકે છે. કલોંજીને વાળ ઉગાડવાની ખાતરીપૂર્વકની રીત ન માનવી.
10. વાળની સંભાળમાં વૈકલ્પિક ઘટક
કલોંજી ધરાવતી પ્રોડક્ટ વ્યક્તિગત પસંદગી પ્રમાણે વાપરી શકાય છે. વાળ વધુ ખરતા હોય તો આયર્નની ઊણપ, થાઇરોઇડની સમસ્યા, તણાવ અથવા અન્ય કારણો તપાસવા જરૂરી બની શકે છે.
કલોંજીનો ઉપયોગ કરતી વખતે સાવચેતી
-
પ્રથમ વખત ત્વચા પર વાપરતાં પહેલાં નાની જગ્યાએ અજમાવો.
-
બળતરા, લાલાશ કે ખંજવાળ થાય તો ઉપયોગ બંધ કરો.
-
શુદ્ધ કે સઘન તેલ સીધું ત્વચા પર લગાવતાં પહેલાં તેની સુરક્ષા અંગે નિષ્ણાતની સલાહ લો.
-
કલોંજીના તેલને પીવાથી કે સપ્લિમેન્ટ લેવાથી ચોક્કસ લાભ થશે એવું માનીને વધુ માત્રામાં ઉપયોગ ન કરો.
-
ગર્ભાવસ્થા, સ્તનપાન અથવા નિયમિત દવાઓ લેતા હો તો કલોંજીના સપ્લિમેન્ટ લેતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લો.