ચાલતી વખતે કે રાત્રે પગની પિંડળીમાં દુખાવો કેમ થાય છે?
પગના ઘૂંટણની નીચે અને ઘૂંટીની ઉપરના પાછળના ભાગને પિંડળી (Calf) કહેવામાં આવે છે. આ ભાગના સ્નાયુઓ ચાલવા, દોડવા, સીડી ચઢવા અને શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ક્યારેક વધુ કસરત, લાંબો સમય ચાલવું, સ્નાયુ પર વધુ ભાર પડવો કે અચાનક ખેંચાણ આવવાથી પિંડળીમાં દુખાવો થઈ શકે છે. દુખાવા સાથે જકડાઈ જવું, સ્નાયુમાં ખેંચાણ કે સોજો પણ અનુભવાઈ શકે છે.
પરંતુ દરેક પ્રકારના પિંડળીના દુખાવાનું કારણ એકસરખું હોતું નથી. તેથી ઘરગથ્થુ ઉપાય કરતાં પહેલાં દુખાવાનું કારણ અને તેની તીવ્રતા સમજવી જરૂરી છે.
1. સ્નાયુને આરામ આપો
દુખાવો શરૂ થયા પછી દોડવું, કૂદવું કે ભારે કસરત કરવાનું ટાળો. દુખાવો વધે તેવી પ્રવૃત્તિથી થોડો સમય દૂર રહો.
2. નવી ઇજામાં ઠંડો શેક કરો
કસરત કે ખેંચાણ પછી સ્નાયુમાં નવી ઇજા થઈ હોય તો કપડામાં વીંટાળેલો ઠંડો પેક લગભગ 15–20 મિનિટ લગાવી શકાય છે. બરફ સીધો ત્વચા પર ન લગાવો.
3. હળવું સ્ટ્રેચિંગ કરો
જો સામાન્ય સ્નાયુ ખેંચાણ હોય અને ઇજાની શંકા ન હોય, તો દુખાવો ન વધે એ રીતે હળવું સ્ટ્રેચિંગ મદદરૂપ થઈ શકે છે. તીવ્ર દુખાવો હોય તો સ્ટ્રેચિંગ જબરદસ્તી ન કરો.
4. હળવી હલનચલન જાળવો
દુખાવો ઓછો થાય ત્યારે આરામદાયક ગતિએ થોડું ચાલવું અને ધીમે ધીમે સામાન્ય પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવી ઉપયોગી બની શકે છે. દુખાવો વધે તો અટકી જાઓ.
5. પાણી પૂરતું પીવો
દિવસભર યોગ્ય પ્રમાણમાં પાણી પીવાની ટેવ રાખો. ગરમીમાં અથવા કસરત દરમિયાન પરસેવાથી પ્રવાહી ગુમાવ્યું હોય તો તેની ભરપાઈ કરો.
6. કસરત પહેલાં વૉર્મ-અપ કરો
ચાલવા, દોડવા કે રમતગમત પહેલાં હળવી ચાલ અને શરીરને અનુકૂળ વૉર્મ-અપ કરો. અચાનક ભારે કસરત શરૂ કરવાનું ટાળો.
7. ધીમે ધીમે કસરત વધારો
લાંબા સમયથી કસરત ન કરતા હો તો શરૂઆતમાં ઓછો સમય અને ઓછી તીવ્રતા રાખો. એકસાથે અંતર, વજન અને કસરતનો સમય વધારશો નહીં.
8. દુખાવો ચાલુ રહે તો તપાસ કરાવો
દુખાવો વારંવાર થતો હોય, વધતો જતો હોય અથવા ચાલવામાં મુશ્કેલી થતી હોય તો ડૉક્ટરની તપાસ કરાવો. દરેક પિંડળીના દુખાવા માટે મસાજ કે ઘરગથ્થુ ઉપાય યોગ્ય નથી.
ક્યારે તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી?
નીચેના સંકેતોને અવગણશો નહીં:
-
એક પગની પિંડળીમાં અચાનક સોજો, ગરમાશ અને દુખાવો — લોહીનો ગઠ્ઠો (DVT) હોવાની શક્યતા તપાસવી જરૂરી છે.
-
પગ પર વજન મૂકી ન શકાય અથવા ગંભીર ઇજા થઈ હોય.
-
દુખાવો ઝડપથી વધી રહ્યો હોય.
-
પિંડળીના દુખાવા સાથે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે છાતીમાં દુખાવો થાય — તાત્કાલિક ઇમરજન્સી સારવાર લો.
NHSની માર્ગદર્શિકા મુજબ ગરમ, સોજાવાળી અને સ્પર્શ કરતાં દુખતી પિંડળીમાં તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
નિષ્કર્ષ
સામાન્ય સ્નાયુ ખેંચાણમાં આરામ, યોગ્ય પ્રવૃત્તિ અને નવી ઇજામાં ઠંડો શેક રાહત આપી શકે છે. પરંતુ એક પગમાં અચાનક સોજો કે દુખાવો હોય તો તેને સામાન્ય ખેંચાણ સમજીને મસાજ કરવો નહીં.