ભારતીય રસોડામાં કઢીપત્તા અને ફુદીનાનું વિશેષ સ્થાન છે. કઢીપત્તાનો વઘારમાં ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે ફુદીનો ચટણી, છાશ, રાયતું, સલાડ અને વિવિધ પીણાંનો સ્વાદ વધારે છે.
પરંતુ બજારમાંથી લાવ્યા પછી થોડા જ દિવસોમાં પાંદડાં સુકાઈ જવા લાગે, કાળા પડી જાય અથવા બગડી જાય તો આખી ગાંઠ વેડફાઈ જાય છે. યોગ્ય રીતે સંગ્રહ કરવામાં આવે તો આ પાંદડાંને લાંબા સમય સુધી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે.
કઢીપત્તા અને ફુદીનો જલદી કેમ બગડે છે?
આ બંને લીલાં પાંદડાંમાં ભેજનું પ્રમાણ વધુ હોય છે. તોડ્યા પછી પણ તેમાં પાણીનું નુકસાન થતું રહે છે. વધુ ગરમી, અયોગ્ય ભેજ, દબાઈ જવું અને પાંદડાં પર પાણી રહી જવું બગાડની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવી શકે છે.
એટલે જ ખરીદ્યા પછી તરત જ યોગ્ય સંગ્રહ કરવો જરૂરી છે.
રીત 1: કાગળના ટુવાલ અને એરટાઇટ ડબ્બાનો ઉપયોગ
આ પદ્ધતિ ફુદીનો અને કઢીપત્તા બંને માટે ઉપયોગી છે.
-
પાંદડાંમાંથી પીળાં, કાળા અથવા બગડેલા પાંદડાં દૂર કરો.
-
પાંદડાંની આસપાસ સ્વચ્છ, સૂકો કાગળનો ટુવાલ રાખો.
-
તેને સ્વચ્છ ડબ્બામાં અથવા યોગ્ય ફૂડ-સેફ કન્ટેનરમાં મૂકો.
-
રેફ્રિજરેટરમાં રાખો.
-
દર થોડા દિવસે તપાસો અને ભીનો ટુવાલ બદલો.
પાંદડાંને ખૂબ દબાવીને ન ભરવા. હળવો ભેજ જાળવવો ઉપયોગી છે, પરંતુ પાણી ભરાઈ રહેવું નુકસાનકારક છે.
રીત 2: ફુદીનાને ફૂલની જેમ પાણીમાં રાખો
ફુદીનાની દાંડીને થોડું કાપીને પાણી ભરેલા ગ્લાસમાં ઊભી રાખી શકાય છે.
-
દાંડીનો નીચેનો ભાગ પાણીમાં રહે તે રીતે ગોઠવો.
-
પાણીમાં ડૂબતાં પાંદડાં દૂર કરો.
-
ગ્લાસને ઠંડી જગ્યાએ રાખો.
-
પાણી નિયમિત બદલો.
-
વધુ લાંબા સમય માટે સંગ્રહ કરવો હોય તો ફુદીનાને રેફ્રિજરેટરમાં રાખવાની પદ્ધતિ પણ અજમાવી શકો છો.
આ રીતે ફુદીનો થોડા સમય સુધી તાજો રહી શકે છે. જોકે, કેટલા દિવસ ટકશે તે તેની તાજગી, તાપમાન અને સંગ્રહની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
રીત 3: કઢીપત્તાને દાંડીથી અલગ કરીને રાખો
કઢીપત્તાને સંગ્રહ કરતાં પહેલાં બગડેલાં પાંદડાં દૂર કરો. જો પાંદડાં ધોયાં હોય તો સંપૂર્ણપણે સૂકવ્યા પછી જ ફ્રિજમાં મૂકો.
ત્યારબાદ કાગળના ટુવાલ સાથે ડબ્બામાં રાખો. પાંદડાં ભીનાં રહી જાય તો ફૂગ અથવા સડવાની શક્યતા વધી શકે છે.
રીત 4: ફ્રીઝરમાં સંગ્રહ કરો
જો તમારી પાસે કઢીપત્તા અથવા ફુદીનાની મોટી માત્રા હોય અને તેનો ઉપયોગ વારંવાર થતો ન હોય, તો ફ્રીઝર ઉપયોગી વિકલ્પ છે.
-
પાંદડાં સાફ કરો.
-
ધોયા હોય તો સારી રીતે સૂકવો.
-
નાની-નાની માત્રામાં વહેંચો.
-
ફ્રીઝર-સેફ બેગ અથવા ડબ્બામાં ભરો.
-
શક્ય હોય તેટલી હવા બહાર કાઢીને ફ્રીઝરમાં મૂકો.
ફ્રીઝ કરેલા પાંદડાંની રચના નરમ પડી શકે છે. તેથી ચટણીમાં તાજા પાંદડાં જેવી રચના ન મળે, પરંતુ વઘાર, શાક અને રસોઈમાં તેનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
રીત 5: કઢીપત્તાને સૂકવીને રાખો
કઢીપત્તાને સાફ કરીને સારી હવાની અવરજવરવાળી છાયાવાળી જગ્યાએ સૂકવી શકાય છે. ફૂડ ડિહાઇડ્રેટરનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે.
પાંદડાં સંપૂર્ણપણે સૂકાઈ જાય પછી સ્વચ્છ, સૂકા અને હવાચુસ્ત ડબ્બામાં રાખો. ભેજ પ્રવેશે નહીં તેની કાળજી લો.
સૂકવવાથી પાંદડાંનો સ્વાદ અને સુગંધ તાજા પાંદડાંથી અલગ થઈ શકે છે. આ પદ્ધતિ લાંબા ગાળાના સંગ્રહ માટે ઉપયોગી છે.
રીત 6: ફુદીનાની ચટણી બનાવીને ફ્રીઝ કરો
ફુદીનાનો ઉપયોગ વારંવાર થતો હોય તો તેની ચટણી બનાવીને નાના ભાગોમાં ફ્રીઝ કરી શકાય છે.
-
ફુદીનો સારી રીતે ધોઈ લો.
-
સ્વચ્છતા જાળવીને ચટણી બનાવો.
-
નાની ફૂડ-સેફ ટ્રે અથવા કન્ટેનરમાં ભરો.
-
ફ્રીઝરમાં રાખો.
-
જરૂર મુજબ એક ભાગ બહાર કાઢો.
ચટણીમાં લીંબુ, મીઠું અથવા અન્ય સામગ્રી ઉમેરવાથી તેનો સ્વાદ બદલાશે, પરંતુ આ ઘટકો ઉમેરવાથી ચટણી આપમેળે લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રહેશે એવું માનવું નહીં.
ખાદ્ય સુરક્ષા માટે ખાસ ધ્યાન
-
બગડેલાં, ચીકણાં કે ફૂગવાળાં પાંદડાંનો ઉપયોગ ન કરો.
-
ફ્રિજમાં કાચાં માંસ અથવા અન્ય ખાદ્ય પદાર્થોના રસથી પાંદડાંને અલગ રાખો.
-
લાંબા સમય સુધી રૂમના તાપમાને ભીનાં પાંદડાં ન રાખો.
-
ફ્રીઝ કરેલા પાંદડાંને વારંવાર પીગાળીને ફરી ફ્રીઝ ન કરો.
-
સંગ્રહનો સમય પાંદડાંની સ્થિતિ અને તાપમાન પર આધારિત હોવાથી નિયમિત તપાસ કરો.
કઢીપત્તા અને ફુદીનાના પોષક ફાયદા
કઢીપત્તા અને ફુદીનો વિવિધ વનસ્પતિજન્ય ઘટકો ધરાવે છે. તે ભોજનનો સ્વાદ અને સુગંધ વધારે છે. જોકે, કોઈ એક પાન ખાવાથી ડાયાબિટીસ, વાળ ખરવા કે પાચનની સમસ્યાઓ મટી જાય તેવા દાવાઓને સારવાર તરીકે સ્વીકારવા નહીં.