આપણાં ચહેરાના હાડકાંમાં નાના-નાના હવામાં ભરાયેલા ખાડા હોય છે, એને સાયનસ કહે છે.
આ ખાડા નાક સાથે જોડાયેલા હોય છે અને તેનો કામ છે → શ્વાસ લેવામાં હવા ફિલ્ટર કરવી, ચહેરાને હળવું રાખવું અને અવાજને સ્પષ્ટ બનાવવો.
સાયનસના લક્ષણો :
- નાક સતત બંધ રહેવું
- જાડું સફેદ/પીળું/લીલું કફ
- માથાનો દુખાવો (ખાસ કરીને આંખ, કપાળ કે ગાલ પાસે)
- ગંધ અને સ્વાદમાં ઘટાડો
- ખાંસી (સાંજે અને રાત્રે વધારે)
- ગળામાં કફ જમા થવો
- થાક લાગવો
સાયનસના સામાન્ય કારણો :
- વારંવાર થતો ઠંડો-સર્દી
- એલર્જી (ધૂળ, ધુમાડો, પરાગકણો)
- નાકની અંદર પોલિપ્સ
- નાકમાં હાડકાનું વાંકું થવું (Deviated Septum)
- ઇન્ફેક્શન (બેક્ટેરિયા, વાયરસ, ફંગસ)
ઘરગથ્થુ ઉપાય (Home Remedies for Sinus) :
- સ્ટીમ ઇન્હેલેશન (વાસી લેવી) → કફ પાતળો થઈને બહાર નીકળી જાય છે.
- નાસિકામાં ખારા પાણી (Saline Water) ધોવાણ → નાક સ્વચ્છ થાય છે.
- ગરમ પાણી પીવું → કફ ઓગળવામાં મદદ કરે છે.
- હળદર-દૂધ → સોજા અને ઈન્ફેક્શન ઓછું કરે છે.
- તુલસી, આદુ, લવિંગની કઢી → પ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.
- યુગિક પ્રાણાયામ (અનુલોમ-વિલોમ, કપાલભાતી) → શ્વાસ માર્ગ ખુલ્લો થાય છે.
ડૉક્ટરની સલાહ ક્યારે લેવી?
- 10 દિવસથી વધારે નાક બંધ રહેવું.
- વારંવાર તાવ આવવો.
- આંખની આજુબાજુ સોજો કે દુખાવો.
- માથાનો ખૂબ જ ગંભીર દુખાવો.
સાયનસ લાંબા ગાળાની સમસ્યા બની શકે છે એટલે ઘરેલું ઉપચાર સાથે જો તકલીફ ચાલુ રહે તો ENT ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.