ડાયાબિટીસ એ એક મેટાબોલિક રોગ છે જેમાં શરીર બ્લડ શુગર (ગ્લુકોઝ)ને યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરી શકતું નથી. ગ્લુકોઝ વધારે થતા લાંબા ગાળે હૃદય, કિડની, આંખ અને નસોને નુકસાન થવાની શક્યતા વધી જાય છે.
ડાયાબિટીસના પ્રકાર :
1. ટાઈપ 1 ડાયાબિટીસ
- સામાન્ય રીતે બાળપણ કે યુવાનીમાં થાય છે
- શરીર ઇન્સ્યુલિન બનાવવાનું બંધ કરે છે
- ઇન્સ્યુલિન ઇન્જેક્શન લેવું જરૂરી
2. ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસ
- વધારે ઉંમર, વધારે વજન, ખોટી જીવનશૈલીથી થાય છે
- શરીર ઇન્સ્યુલિન પૂરતું બનાવતું નથી અથવા તેનો યોગ્ય ઉપયોગ નથી થતો
- ભારતમાં સૌથી વધુ આ પ્રકાર જોવા મળે છે
3. ગેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસ
- ગર્ભાવસ્થામાં થતો ડાયાબિટીસ
- બાળક અને માતા બંનેમાં આગળ જઈને ડાયાબિટીસ થવાનો જોખમ વધારે
લક્ષણો :
- વારંવાર મૂત્ર થવું
- વધારે તરસ લાગવી
- થાક લાગવો
- અચાનક વજન ઘટવું (ખાસ કરીને ટાઈપ 1 માં)
- ઘા ધીમે ભરાવા
- આંખે ધૂંધળું દેખાવું
કારણો અને જોખમકારક બાબતો :
- વારસાગત કારણો
- વધારે વજન, પેટ આસપાસ ચરબી
- કસરતનો અભાવ
- વધુ મીઠાઈ, જંકફૂડ, કોલ્ડ ડ્રિન્ક્સ
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલ
નિયંત્રણ અને ઉપચાર :
1. આહાર (Diet)
- મીઠાઈ, ખાંડ, કોલ્ડ ડ્રિન્ક્સથી દૂર રહેવું
- વધુ શાકભાજી, દાળ, સલાડ, દહીં
- ઓછું તેલ અને તળેલું ખાવું
- આખા અનાજ (whole grains)નો ઉપયોગ કરવો
2. કસરત
- દરરોજ ઓછામાં ઓછા 30-40 મિનિટ ચાલવું
- યોગ અને પ્રાણાયામ
- સાયકલિંગ, સ્વિમિંગ જેવી હળવી કસરત
3. દવાઓ અને ઇન્સ્યુલિન
- ટાઈપ 2 માટે ટેબ્લેટ્સ
- ટાઈપ 1 અને ગંભીર પરિસ્થિતિમાં ઇન્સ્યુલિન
- ડૉક્ટર સલાહ મુજબ બ્લડ શુગર ચેક કરવું
4. લાઈફસ્ટાઇલ મેનેજમેન્ટ
- તણાવ ઘટાડવો
- પૂરતી ઊંઘ લેવી
- નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ (આંખ, કિડની, પગ)
ઘરગથ્થું ઉપાયો (ડૉક્ટર સલાહ સાથે) :
- મેથીના દાણા પાણીમાં પલાળી સવારે ખાવા
- કરેલાનો રસ (મર્યાદિત માત્રામાં)
- જાંબુ (Jamun) કે તેનો પાવડર
- દાળચીની (Cinnamon) પાણીમાં ઉકાળી પીવું