Vitamin Dને ઘણીવાર “Sunshine Vitamin” કહેવામાં આવે છે, કારણ કે શરીર સૂર્યપ્રકાશના UVB કિરણોના સંપર્કમાં Vitamin D બનાવી શકે છે. પરંતુ માત્ર સૂર્યપ્રકાશ જ તેનો સ્ત્રોત નથી. કેટલાક foods અને fortified foods પણ Vitamin D પૂરો પાડી શકે છે.
Vitamin D શરીરમાં calcium absorption, bone growth અને bone remodeling માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેની અછતથી બાળકોમાં rickets અને adultsમાં osteomalacia જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
1. Fatty Fish
Salmon, sardines, mackerel અને અન્ય oily fish Vitamin Dના સારા dietary sourcesમાં આવે છે.
Non-vegetarian diet લેતા લોકો માટે fatty fish Vitamin D સાથે protein અને omega-3 fatty acids પણ પૂરા પાડે છે.
2. Egg Yolk
Egg yolkમાં Vitamin Dની થોડી માત્રા મળી શકે છે. સાથે choline, vitamin B12 અને protein જેવા nutrients પણ મળે છે.
પરંતુ માત્ર eggs ખાઈને Vitamin Dની સંપૂર્ણ જરૂરિયાત પૂરી થાય તે જરૂરી નથી.
3. Fortified Milk
કેટલાક milk productsમાં Vitamin D ઉમેરવામાં આવે છે. Label પર “Vitamin D fortified” અથવા nutrition information તપાસવી ઉપયોગી છે.
Milk સાથે calcium પણ મળે છે, એટલે bone health માટે બંને nutrientsનું combination મહત્વનું છે.
4. Fortified Plant Milk
Soy milk, almond milk અથવા અન્ય plant-based beveragesમાં કેટલીક brands Vitamin D fortify કરે છે.
પરંતુ દરેક productમાં Vitamin Dની માત્રા સમાન હોતી નથી. Label વાંચવો જરૂરી છે.
5. Fortified Breakfast Cereals
કેટલાક breakfast cerealsમાં Vitamin D ઉમેરવામાં આવે છે.
પરંતુ cereal પસંદ કરતી વખતે માત્ર Vitamin D નહીં, પરંતુ added sugar, fibre અને overall nutritional profile પણ જોવું જોઈએ.
6. Mushrooms
કેટલાક mushroomsમાં UV exposure પછી Vitamin D2નું પ્રમાણ વધારી શકાય છે.
પરંતુ mushroomની Vitamin D content variety અને processing પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
7. Fortified Foods અને Supplements
કેટલાક foodsમાં Vitamin D fortification કરવામાં આવે છે. જો blood testથી deficiency જણાય અથવા doctorને જરૂર લાગે તો supplement પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
Vitamin D supplement પોતાની રીતે high-doseમાં લેવાનું ટાળવું જોઈએ. Vitamin D fat-soluble vitamin છે અને વધારે માત્રા પણ નુકસાનકારક બની શકે છે.
માત્ર Vitamin D નહીં — Calcium પણ જરૂરી
Vitamin D calciumને શરીરમાં absorb કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી bone health માટે:
Vitamin D + Calcium + Protein + Physical Activity
નો સંયુક્ત અભિગમ મહત્વપૂર્ણ છે.
શું રોજ સૂર્યપ્રકાશ લેવો જોઈએ?
સૂર્યપ્રકાશ Vitamin D synthesisનો મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે, પરંતુ વ્યક્તિનું skin type, ઉંમર, season, geographic location, clothing અને sun exposureનો સમય વગેરેના કારણે Vitamin D production બદલાય છે.
તેથી “દરેક વ્યક્તિએ ચોક્કસ એટલા જ મિનિટ સૂર્યપ્રકાશ લેવો” એવો એક universal નિયમ નથી.
Vitamin D deficiencyની શંકા હોય તો?
અતિશય થાક, bone pain અથવા muscle weakness જેવા લક્ષણો અનેક કારણોથી થઈ શકે છે. માત્ર symptoms પરથી Vitamin D deficiency નક્કી કરી શકાતી નથી.
Doctor જરૂર જણાય તો blood test દ્વારા Vitamin D status તપાસી શકે છે.