A. મોટાપો (Obesity)
મોટાપો શું છે?
શરીરમાં અતિશય ચરબી (Fat) એકઠી થવાથી થતી પરિસ્થિતિને મોટાપો કહે છે. તેનો માપ Body Mass Index (BMI) પરથી કરવામાં આવે છે.
BMI માપદંડ :
સામાન્ય: 18.5 – 24.9
વજન વધેલું (Overweight): 25 – 29.9
મોટાપો (Obese): 30 અથવા વધુ
મોટાપાના કારણો :
- વધુ કેલરીવાળો આહાર (ફાસ્ટફૂડ, મીઠાઈ, તેલિયું ખોરાક)
- કસરતનો અભાવ
- વંશાનુક્રમ
- હોર્મોનલ વિકાર (જેમ કે Hypothyroidism)
- તણાવ અને ઊંઘનો અભાવ
મોટાપાના જોખમો :
- ટાઈપ-2 ડાયાબિટીસ
- હાઈ બ્લડ પ્રેશર
- હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોક
- સાંધાના દુખાવો
- સ્લીપ એપ્નિયા
- કેટલાક પ્રકારના કેન્સર
B. બેરિયાટ્રિક સર્જરી (Bariatric Surgery) શું છે?
બેરિયાટ્રિક સર્જરી એ મોટાપાની સર્જિકલ સારવાર છે, જેમાં પેટનું કદ ઓછું કરવું અથવા આંતરડામાં ખોરાકના શોષણને ઘટાડવું સામેલ છે, જેથી વજન ઝડપી ઘટે.
ક્યારે કરવી?
BMI ≥ 40
BMI ≥ 35 સાથે મોટાપાથી સંબંધિત બીમારીઓ (ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદયરોગ)
પ્રકાર :
ગેસ્ટ્રિક બાયપાસ (Gastric Bypass) – પેટનો નાનો ભાગ બનાવી આંતરડાં સાથે જોડવો
સ્લીવ ગેસ્ટ્રેક્ટોમિ (Sleeve Gastrectomy) – પેટનો મોટો ભાગ કાપી નાની નળી જેવું બનાવવું
એડજસ્ટેબલ ગેસ્ટ્રિક બેન્ડ (Gastric Band) – પેટ ઉપર બેન્ડ મૂકવો
બિલિયોપેન્ક્રિયાટિક ડાયવર્ઝન (BPD) – આંતરડાનો મોટો ભાગ બાયપાસ કરવો (અતિ ગંભીર કેસમાં)
લાભ :
- વજનમાં ઝડપથી ઘટાડો
- ડાયાબિટીસ, બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટ્રોલમાં સુધારો
- સાંધાના દુખાવામાં રાહત
- ઊંઘની ગુણવત્તામાં સુધારો
જોખમ :
- સર્જરી બાદ ચેપ, રક્તસ્રાવ
- વિટામિન અને મિનરલની અછત
- Dumping Syndrome
- આજીવન ડાયટ અને કસરત જરૂરી
સર્જરી પછીની કાળજી :
- પહેલી કેટલીક અઠવાડિયા પ્રવાહી અને નરમ આહાર
- ડાયટિશિયનની સલાહ મુજબ ખોરાકમાં ફેરફાર
- પ્રોટીન પૂરતું લેવુ અને વિટામિન-મિનરલ્સના સપ્લિમેન્ટ્સ લેતા રહેવું
- નિયમિત કસરત અને આરોગ્ય ચકાસણી