.jpg)
“મગજની કાળજી માત્ર દવા નહીં, રોજિંદી જીવનશૈલીથી શરૂ થાય છે”
આપણે આપણા હૃદય, વજન, બ્લડ પ્રેશર અને શુગરની ચિંતા કરીએ છીએ, પરંતુ શરીરના સૌથી મહત્વપૂર્ણ અંગોમાંના એક—મગજ—વિશે ઘણી વખત પૂરતું ધ્યાન આપતા નથી.
વિચારવાની શક્તિ, યાદશક્તિ, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા, બોલવું, ચાલવું, લાગણીઓનું નિયંત્રણ અને આપણા શરીરના અનેક કાર્યોનું સંચાલન મગજ કરે છે. એટલે મગજનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવું જીવનભરની પ્રક્રિયા છે.
કેટલીક એવી રોજિંદી આદતો છે જે તરત કોઈ મોટી સમસ્યા ઊભી કરતી નથી, પરંતુ લાંબા ગાળે ઊંઘ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, cardiovascular health અને cognitive functionને અસર કરી શકે છે.
1. સતત ઊંઘ ઓછી લેવી
“આજે ઊંઘ ઓછી થઈ, કાલે પૂરી કરી લઈશ” એવી આદત લાંબા સમય સુધી ચાલે તો સમસ્યા બની શકે છે.
ઊંઘ દરમિયાન શરીર અને મગજને આરામ અને recovery માટે સમય મળે છે. સતત ઊંઘનો અભાવ થવાથી દિવસ દરમિયાન થાક, ધ્યાનમાં ઘટાડો, ચીડિયાપણું અને યાદશક્તિમાં મુશ્કેલી જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
શું કરવું?
દરરોજ લગભગ એક જ સમયે સૂવાની અને જાગવાની ટેવ બનાવો. સૂતા પહેલાં ભારે screen use ઘટાડો અને ઊંઘ માટે શાંત વાતાવરણ બનાવો.
2. આખો દિવસ બેઠા રહેવું
આધુનિક જીવનશૈલીમાં લાંબા સમય સુધી computer, mobile અથવા television સામે બેસવાનું સામાન્ય બન્યું છે.
શારીરિક નિષ્ક્રિયતા cardiovascular health, weight અને metabolic health માટે યોગ્ય નથી. નિયમિત physical activity સમગ્ર શરીર સાથે મગજના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
દર કલાકે થોડું ઊભા થવું, ચાલવું અથવા stretching કરવું સરળ શરૂઆત બની શકે છે.
3. સતત તણાવમાં રહેવું
Stress જીવનનો સામાન્ય ભાગ છે. પરંતુ લાંબા સમય સુધી ચાલતો uncontrolled stress ઊંઘ, mood અને daily functioningને અસર કરી શકે છે.
તણાવ ઘટાડવા માટે:
- નિયમિત ચાલવું
- deep breathing
- meditation
- yoga
- પરિવાર સાથે વાતચીત
- hobbies
- પૂરતી ઊંઘ
મદદરૂપ થઈ શકે છે.
4. ધૂમ્રપાન અને તમાકુ
તંબાકુ માત્ર ફેફસાં માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર cardiovascular system માટે નુકસાનકારક છે. Blood vessels પર તેની અસરને કારણે stroke સહિતની ગંભીર સમસ્યાઓનું જોખમ વધી શકે છે.
તંબાકુ છોડવું મુશ્કેલ લાગતું હોય તો healthcare professionalની મદદ લેવી વધુ અસરકારક રીત બની શકે છે.
5. અનિયમિત અને અસંતુલિત આહાર
મગજને પણ યોગ્ય nutrientsની જરૂર હોય છે.
ફળો, શાકભાજી, દાળ, whole grains, nuts અને seeds જેવા foodsને balanced dietમાં સ્થાન આપી શકાય છે.
બીજી તરફ, ખૂબ processed food, વધુ salt, added sugar અને unhealthy fatsવાળો આહાર લાંબા ગાળાના overall health માટે યોગ્ય નથી.
WHO healthy dietમાં વિવિધતા, સંતુલન અને moderation પર ભાર મૂકે છે.
6. પાણી ઓછું પીવું
પાણી શરીરના અનેક કાર્યો માટે જરૂરી છે. પાણી ઓછું લેવાથી કેટલાક લોકોમાં થાક, તરસ, માથાનો દુખાવો અને concentrationમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
પરંતુ “જેટલું વધારે પાણી પીશો તેટલું સારું” પણ સાચું નથી. પાણીની જરૂરિયાત વ્યક્તિની ઉંમર, activity, હવામાન અને health condition પ્રમાણે બદલાય છે.
7. સતત screen time
Mobile, computer અને television આજના જીવનનો ભાગ છે. સમસ્યા screen હોવામાં નહીં, પરંતુ તેની અતિશયતા અને ખાસ કરીને sleep routineમાં થતી ખલેલમાં છે.
સૂતા પહેલાં screen brightness અને લાંબો screen use ઘટાડવાથી sleep routine સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
8. સામાજિક સંપર્કથી દૂર થવું
મનુષ્ય સામાજિક પ્રાણી છે. પરિવાર, મિત્રો અને સમાજ સાથે meaningful interaction માનસિક well-being માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
એકાંત અનુભવાતો હોય તો કોઈ વિશ્વાસુ વ્યક્તિ સાથે વાત કરવી, hobby groupમાં જોડાવું અથવા સામાજિક પ્રવૃત્તિમાં ભાગ લેવો મદદરૂપ બની શકે છે.
9. મગજને નવી challenge ન આપવી
મગજને સક્રિય રાખવા માટે વાંચન, સંગીત, નવી ભાષા, puzzle, નવી skill અથવા સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિઓ કરી શકાય.
આનો અર્થ એ નથી કે કોઈ ચોક્કસ puzzle dementia અટકાવે છે; પરંતુ active lifestyle અને mental engagement overall healthy agingનો ભાગ બની શકે છે.
10. BP, Diabetes અને Cholesterolને અવગણવું
મગજનું સ્વાસ્થ્ય અને blood vesselsનું સ્વાસ્થ્ય એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે.
High blood pressure, diabetes અને abnormal cholesterol જેવી સ્થિતિઓનું યોગ્ય management overall cardiovascular અને cerebrovascular health માટે મહત્વપૂર્ણ છે.