મોઢામાં અવારનવાર ચાંદા પડવું (Mouth Ulcers / Canker Sores) સામાન્ય છે, પણ વારંવાર થાય તો તે શરીરના અંદર કોઈ તકલીફનું લક્ષણ હોઈ શકે છે.
મોઢામાં ચાંદા પડવાના મુખ્ય કારણો :
1. વિટામિનની કમી : ખાસ કરીને વિટામિન B12, ફોલિક એસિડ અને આયર્નની ઉણપ.
2. તણાવ અને ઊંઘની અછત : માનસિક દબાણ કે થાકથી.
3. અયોગ્ય આહાર : તીખું, મસાલેદાર કે ખૂબ ખાટું ખાવાથી.
4. કબજિયાત અથવા આંતરડાની તકલીફ : પાચનતંત્ર નબળું હોય તો પણ ચાંદા થાય છે.
5. ઇન્જરી (ઝખમ) : ભૂલથી દાંત વાગવો, કઠણ વસ્તુ ચાવવી.
6. હોર્મોનલ ફેરફાર : ખાસ કરીને સ્ત્રીઓમાં માસિક દરમ્યાન.
7. કેટલાક રોગો : એનિમિયા, સિલિયાક ડિસીઝ, ક્રોન્સ ડિસીઝ, ડાયાબિટીસ.
8. દવાઓના સાઈડ ઈફેક્ટ્સ : ખાસ કરીને એન્ટીબાયોટિક્સ અથવા પેઇનકિલર્સ.
ચાંદા દૂર કરવા ઘરેલુ ઉપાય :
1. મીઠાના પાણીથી ગરારા – જીવાણુઓ ઓછા થાય.
2. તુલસી કે ગોળ પાણીમાં નાખીને પીઓ – પાચન સુધરે છે.
3. મધ – સીધું ચાંદા પર લગાડો, ઈન્ફેક્શન ઘટાડે.
4. ઘી કે નાળિયેર તેલ – મોઢાના ઝખમને ઠંડક આપે.
5. હળદર અને મધ મિક્સ કરીને લગાવવાથી રાહત મળે.
6. ઠંડું દૂધ, દહીં, છાસ લેવું.
બચાવ માટેની કાળજી :
- સંતુલિત આહાર લો (લીલા શાક, ફળ, દૂધ, ડ્રાયફ્રૂટ).
- જંકફૂડ, તીખું-ખાટું ટાળવું.
- પૂરતું પાણી પીવું.
- રોજ 7–8 કલાક ઊંઘવું.
- તણાવ ઘટાડવા માટે યોગ, પ્રાણાયામ કરવું.
ક્યારે ડૉક્ટર પાસે જવું?
- ચાંદા સતત 2 અઠવાડિયાથી વધુ રહે.
- વારંવાર બહુ મોટાં કે પીડાદાયક ચાંદા થાય.
- સાથે તાવ, વજન ઘટવું કે શરીરમાં ખૂબ થાક લાગે.
- લોહીની કમી, ડાયાબિટીસ કે પાચનની ગંભીર સમસ્યા હોય.