આંખોની દ્રષ્ટિ ધીમે ધીમે ધૂંધળી થવી, રાત્રે વાહન ચલાવવામાં તકલીફ પડવી, તેજ પ્રકાશમાં ઝગમગાટ થવો અથવા ચશ્માનો નંબર વારંવાર બદલાવવો—આવા લક્ષણો ઘણીવાર મોતિયા (Cataract) સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
મોતિયો સામાન્ય રીતે ઉંમર વધવાની સાથે થતો આંખનો રોગ છે. યોગ્ય સમયે તપાસ અને જરૂરી સારવારથી દ્રષ્ટિમાં નોંધપાત્ર સુધારો મેળવી શકાય છે.
મોતિયો શું છે?
આંખની અંદર કુદરતી લેન્સ હોય છે, જે પ્રકાશને રેટિના પર યોગ્ય રીતે કેન્દ્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે આ લેન્સ ધીમે ધીમે ધૂંધળો અથવા અપારદર્શક બનવા લાગે ત્યારે તેને મોતિયો કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે મોતિયો ધીમે ધીમે વિકસે છે અને શરૂઆતમાં તેના લક્ષણો ખૂબ ઓછા હોઈ શકે છે.
મોતિયાના સામાન્ય લક્ષણો
મોતિયો વધતો જાય ત્યારે નીચેના લક્ષણો જોવા મળી શકે છે:
- દ્રષ્ટિ ધૂંધળી થવી
- રાત્રે જોવામાં તકલીફ
- તેજ પ્રકાશ સામે ઝગમગાટ અથવા ચમકારા અનુભવવા
- લાઇટની આસપાસ હેલો દેખાવું
- રંગો ફિક્કા લાગવા
- ચશ્માનો નંબર વારંવાર બદલાવાની જરૂર પડવી
- વાંચવામાં અથવા ટીવી જોવામાં મુશ્કેલી
- એક આંખથી વસ્તુ બે દેખાવાની ફરિયાદ
આ લક્ષણો અન્ય આંખના રોગોમાં પણ થઈ શકે છે. તેથી આંખની તપાસ કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે.
મોતિયો શા માટે થાય છે?
મોતિયાનું સૌથી સામાન્ય કારણ ઉંમર સાથે આંખના લેન્સમાં થતા ફેરફારો છે.
પરંતુ કેટલાક અન્ય પરિબળો પણ મોતિયાના જોખમ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે:
- ડાયાબિટીસ
- આંખમાં અગાઉ થયેલી ઈજા
- કેટલીક દવાઓ, ખાસ કરીને લાંબા સમય સુધી સ્ટેરોઇડનો ઉપયોગ
- આંખની અગાઉની સર્જરી
- લાંબા સમય સુધી સૂર્યના અલ્ટ્રાવાયોલેટ પ્રકાશનો સંપર્ક
- ધૂમ્રપાન
શું મોતિયો દવાથી મટી શકે?
ના.
હાલમાં બનેલા મોતિયાને દૂર કરવા માટે આંખના ડ્રોપ્સ અથવા દવાઓથી લેન્સ ફરી પારદર્શક બની જાય તેવી સાબિત સારવાર નથી.
જો મોતિયાને કારણે દ્રષ્ટિ રોજિંદા જીવનમાં અસર કરતી હોય, તો તેની અસરકારક સારવાર સર્જરી દ્વારા ધૂંધળા કુદરતી લેન્સને દૂર કરીને કૃત્રિમ ઇન્ટ્રાઓક્યુલર લેન્સ (IOL) મૂકવી છે.
મોતિયાની સર્જરી ક્યારે કરાવવી?
માત્ર મોતિયો છે એટલે તરત સર્જરી કરાવવી જરૂરી નથી.
સર્જરીનો નિર્ણય સામાન્ય રીતે ત્યારે લેવામાં આવે છે જ્યારે મોતિયાને કારણે:
- વાંચવામાં મુશ્કેલી પડે
- ટીવી અથવા મોબાઇલ જોવામાં તકલીફ થાય
- વાહન ચલાવવામાં મુશ્કેલી પડે
- રાત્રે દ્રષ્ટિમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય
- રોજિંદા કામકાજમાં અડચણ આવે
અથવા આંખના અન્ય રોગના નિદાન/સારવારમાં મોતિયો અડચણરૂપ બને.
મોતિયાની સર્જરી કેવી રીતે થાય છે?
આજકાલ મોતિયાની સર્જરી સામાન્ય રીતે નાની ચીરા દ્વારા કરવામાં આવે છે.
સૌપ્રથમ આંખને સ્થાનિક એનેસ્થેશિયા દ્વારા સુન્ન કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ધૂંધળા કુદરતી લેન્સને દૂર કરવામાં આવે છે અને તેની જગ્યાએ યોગ્ય IOL (Intraocular Lens) મૂકવામાં આવે છે.
સર્જરીનો પ્રકાર અને IOLની પસંદગી દર્દીની આંખની સ્થિતિ, દ્રષ્ટિની જરૂરિયાત અને અન્ય પરિબળો પર આધારિત હોય છે.
શું મોતિયાની સર્જરીમાં ટાંકા આવે છે?
આધુનિક મોતિયાની ઘણી સર્જરીમાં ખૂબ નાનો કાપો કરવામાં આવે છે અને ઘણીવાર ટાંકા મૂકવાની જરૂર પડતી નથી.
પરંતુ કઈ સર્જિકલ ટેકનિક યોગ્ય છે તે આંખના સર્જન દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી કરે છે.
IOL શું છે?
IOL એટલે Intraocular Lens—કૃત્રિમ લેન્સ, જે કુદરતી લેન્સને બદલે આંખની અંદર મૂકવામાં આવે છે.
IOLના વિવિધ પ્રકાર ઉપલબ્ધ છે. કયો લેન્સ યોગ્ય છે તે દર્દીની આંખની સ્થિતિ, ચશ્મા પરની નિર્ભરતા અને દ્રષ્ટિની વ્યક્તિગત જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરવામાં આવે છે.
સર્જરી પછી શું કાળજી રાખવી?
સર્જરી પછી ડૉક્ટર દ્વારા આપેલા આઈ ડ્રોપ્સ નિયમિત રીતે વાપરવા ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
સાથે સાથે:
- આંખને ઘસવી નહીં.
- ડૉક્ટરની સલાહ વગર આંખમાં કોઈ દવા ન નાખવી.
- આંખમાં પાણી કે ધૂળ જવાથી બચાવવો.
- ભારે કામ અથવા કસરત અંગે ડૉક્ટરની સૂચના અનુસરો.
- નિર્ધારિત ફોલોઅપ મુલાકાત ચૂકી ન જશો.
સર્જરી પછી દ્રષ્ટિમાં સુધારો સામાન્ય રીતે ધીમે ધીમે થાય છે, પરંતુ રિકવરી દરેક દર્દીમાં અલગ હોઈ શકે છે.
સર્જરી પછી કયા લક્ષણોમાં તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
સર્જરી પછી અચાનક દ્રષ્ટિ ઘટી જાય, આંખમાં ખૂબ દુખાવો થાય, ભારે લાલાશ આવે, આંખમાંથી અસામાન્ય પ્રવાહી નીકળે અથવા પ્રકાશના ચમકારા સાથે ઘણા નવા કાળા ડાઘ/તરતા કણો દેખાય તો તાત્કાલિક આંખના નિષ્ણાતનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.