આજના સમયમાં સવારે જાગવાથી લઈને રાત્રે સૂવા સુધી સ્માર્ટફોન, લેપટોપ કે ટેલિવિઝનની સ્ક્રીન પર કલાકો વિતાવવા એ સામાન્ય જીવનશૈલી બની ગઈ છે. જ્યારે આ ઉપયોગ જરૂરિયાતને બદલે એક અનિયંત્રિત ટેવ કે માનસિક નશો બની જાય છે, ત્યારે તેને 'સ્ક્રીન એડિક્શન' કહેવામાં આવે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WHO) પણ આ ડિજિટલ વળગણને માનવ મગજ પર વિપરીત અસર કરનાર ગંભીર લત તરીકે ગણે છે.
સ્વાસ્થ્ય પર થતી નુકસાનકારક અસરો
માનસિક સ્વાસ્થ્ય: સતત નોટિફિકેશન અને સોશિયલ મીડિયા ચેક કરવાની આદતથી મગજમાં તણાવ, ચિંતા અને ડિપ્રેશનનું પ્રમાણ વધે છે.
આંખોની સમસ્યાઓ: સ્ક્રીનમાંથી નીકળતો બ્લ્યુ પ્રકાશ આંખોને નબળી બનાવે છે, જેના કારણે ડ્રાય આઈઝ અને ડિજિટલ આઈ સ્ટ્રેન જેવી તકલીફો થાય છે.
ઊંઘની ગુણવત્તા બગડવી: મોડી રાત્રે સ્ક્રીન સામે જોવાથી ઊંઘ લાવતા હોર્મોન (મેલાટોનિન)નું ઉત્પાદન ઘટે છે, જેથી અનિદ્રાની સમસ્યા ઊભી થાય છે.
શારીરિક આળસ: શારીરિક હિલચાલ ઘટવાથી સ્થૂળતા (મેદસ્વીતા) અને માંસપેશીઓમાં જડતા આવે છે.
સ્ક્રીન એડિક્શનથી મુક્તિ મેળવવાની અસરકારક રીતો (ડિજિટલ ડિટોક્સ)
સ્ક્રીન ટાઈમનું નિરીક્ષણ કરો: ફોનમાં ઉપલબ્ધ ડિજિટલ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને રોજના વપરાશની મર્યાદા નક્કી કરો.
ઘરમાં 'નો-ફોન ઝોન' બનાવો: જમતી વખતે અને રાત્રે સૂવાના ઓછામાં ઓછા એક કલાક પહેલાં બેડરૂમમાં મોબાઈલનો ઉપયોગ સંપૂર્ણપણે બંધ કરો.
નોટિફિકેશન બંધ કરો: બિનજરૂરી એપ્સના એલર્ટ્સ અને પુશ નોટિફિકેશન્સ બંધ રાખવાથી વારંવાર ફોન જોવાની લાલસા ઘટે છે
વાસ્તવિક શોખ અપનાવો: ખાલી સમયમાં સોશિયલ મીડિયા સ્ક્રોલ કરવાને બદલે પુસ્તકો વાંચવા, કુદરતી વાતાવરણમાં ચાલવા જવું અથવા પરિવાર સાથે સમય વિતાવવો.