આંખો એ કુદરતની સૌથી અનમોલ ભેટ છે. બાળપણમાં આંખોની યોગ્ય સંભાળ ન લેવામાં આવે તો ભવિષ્યમાં દ્રષ્ટિને લગતી મોટી સમસ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. આજકાલ સ્માર્ટફોન, ટેબ્લેટ અને ટીવીના વધતા ઉપયોગને કારણે બાળકોની આંખો પર ઘણું દબાણ આવી રહ્યું છે. બાળકની આંખોને સ્વસ્થ રાખવા માટે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ, તેની વિગતવાર ચર્ચા અહીં કરવામાં આવી છે.
બાળકોમાં આંખોની સમસ્યાના લક્ષણો
ઘણીવાર નાના બાળકો પોતાની તકલીફ કહી શકતા નથી. તેથી માતા-પિતાએ તેમના વ્યવહાર પરથી લક્ષણો ઓળખવા પડે છે:
ટીવી કે પુસ્તકો ખૂબ નજીકથી જોવા.
વારંવાર આંખો પટપટાવવી અથવા આંખો ચોળવી.
માથાનો દુખાવો થવાની ફરિયાદ કરવી.
ભણવામાં કે વાંચવામાં ધ્યાન ન લાગવું.
આંખોમાંથી પાણી આવવું અથવા આંખો લાલ થવી.
કોઈ વસ્તુ પર નજર સ્થિર કરવામાં તકલીફ થવી (ત્રાંસી આંખ).
ડિજિટલ સ્ક્રીન ટાઈમનું નિયંત્રણ
આજના સમયમાં સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડવો એ સૌથી મોટો પડકાર છે. આ માટે નીચેના નિયમોનું પાલન કરો:
૨ વર્ષથી નાના બાળકો: તેમને મોબાઈલ કે ટીવીની સ્ક્રીનથી બિલકુલ દૂર રાખો.
૨ થી ૫ વર્ષના બાળકો: દિવસમાં વધુમાં વધુ ૧ કલાક જ સ્ક્રીન ટાઈમ આપો, તે પણ કોઈ વડીલની દેખરેખ હેઠળ.
૨૦-૨૦-૨૦ નો નિયમ: બાળક જ્યારે પણ કમ્પ્યુટર કે મોબાઈલ વાપરે, ત્યારે દર ૨૦ મિનિટે ૨૦ સેકન્ડ માટે ૨૦ ફૂટ દૂર આવેલી કોઈ વસ્તુ પર નજર રાખવાનું કહો. આનાથી આંખોના સ્નાયુઓને આરામ મળે છે.
યોગ્ય આહાર અને પોષણ
આંખોના તેજ માટે સંતુલિત આહાર ખૂબ જ જરૂરી છે. બાળકના ખોરાકમાં આ વસ્તુઓનો સમાવેશ કરો:
વિટામિન-એ યુક્ત ખોરાક: કેળા, પપૈયું, કેરી, ગાજર અને શક્કરિયા.
લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી: પાલક, તાંદળજો અને મેથીની ભાજી જે આંખોના રેટિનાને મજબૂત કરે છે.
દૂધ અને ડેરી પ્રોડક્ટ્સ: દૂધ, દહીં અને પનીરમાં રહેલા પોષક તત્વો આંખોના સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે.
સુકો મેવો: બદામ અને અખરોટ જેમાં ઓમેગા-૩ ફેટી એસિડ હોય છે.
લાઈટિંગ અને બેસવાની સ્થિતિ
બાળક જ્યારે વાંચવા કે લખવા બેસે ત્યારે રૂમમાં યોગ્ય પ્રકાશ હોવો જરૂરી છે.
ઓછા પ્રકાશમાં અથવા અંધારામાં મોબાઈલ-ટીવી જોવાની આદત આંખોને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
ભણતી વખતે પુસ્તક અને આંખો વચ્ચે ઓછામાં ઓછું ૧ ફૂટ (૧૨ ઇંચ) નું અંતર હોવું જોઈએ.
સ્ક્રીનનો ઉપયોગ કરતી વખતે રૂમની લાઈટો ચાલુ રાખો જેથી સ્ક્રીનનો સીધો પ્રકાશ આંખોને આંજી ન નાખે.
આઉટડોર પ્રવૃત્તિઓ (મેદાની રમતો)
સંશોધનો દર્શાવે છે કે જે બાળકો દિવસનો થોડો સમય સૂર્યપ્રકાશમાં અને કુદરતી વાતાવરણમાં વિતાવે છે, તેમને માયોપિયા (નજીકની દ્રષ્ટિની ખામી) થવાનું જોખમ ઓછું રહે છે. રોજ સાંજે બાળકને કમ સે કમ ૧ થી ૨ કલાક બહાર મેદાનમાં રમવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો. લિલોતરી જોવાથી પણ આંખોને ઠંડક મળે છે.
સ્વચ્છતાની આદતો
બાળકો રમત-રમતમાં ગંદા હાથ આંખો પર લગાવી દે છે, જેનાથી ઈન્ફેક્શન (જેમ કે આંખ આવવી અથવા કન્જક્ટિવાઈટિસ) થઈ શકે છે.
બાળકોને વારંવાર સાબુથી હાથ ધોવાની આદત પાડો.
આંખોને જોરથી ચોળવાની ના પાડો.
વ્યક્તિગત ટુવાલ અથવા રૂમાલ અલગ રાખવાની આદત કેળવો.
નિયમિત આંખોની તપાસ
ઘણીવાર બાળકોને એક આંખે ઓછું દેખાતું હોય તો પણ તેઓ સામાન્ય રીતે જીવતા શીખી જાય છે અને માતા-પિતાને ખબર પડતી નથી.
બાળક જ્યારે શાળાએ જવાનું શરૂ કરે (૩ થી ૪ વર્ષની ઉંમરે) ત્યારે પહેલીવાર આંખોની તપાસ ચોક્કસ કરાવો.
ત્યારપછી દર વર્ષે એકવાર આંખના નિષ્ણાત (Ophthalmologist) પાસે રૂટિન ચેકઅપ કરાવો.
જો ડૉક્ટર ચશ્માના નંબર આપે, તો બાળક નિયમિત ચશ્મા પહેરે તેવું વાતાવરણ ઘરમાં બનાવો.