ડાયાબિટીસનું નામ સાંભળીને જ લોકો ગભરાઈ જાય છે. લાખો લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે, શું આ બીમારીમાંથી કાયમ માટે છુટકારો મેળવી શકાય? આ લેખમાં આપણે સમજીશું કે ડાયાબિટીસ રિવર્સલ એટલે શું અને તે કેવી રીતે શક્ય છે.
૧. ડાયાબિટીસ રિવર્સલ (Remission) શું છે?
ડાયાબિટીસ રિવર્સલનો અર્થ એ નથી કે તમને ફરી ક્યારેય ડાયાબિટીસ થશે જ નહીં. તેનો સાચો અર્થ એ છે કે, દવાઓ કે ઇન્સ્યુલિન લીધા વગર પણ તમારું બ્લડ સુગર (અને HbA1c) સામાન્ય રેન્જમાં જળવાઈ રહે. જો તમારું HbA1c સ્તર ઓછામાં ઓછા 3 મહિના સુધી 6.5% થી નીચે રહે, તો તેને ડાયાબિટીસ રિમિશન કહેવામાં આવે છે.
૨. કયા પ્રકારનો ડાયાબિટીસ રિવર્સ થઈ શકે છે?
- ટાઈપ-૧ ડાયાબિટીસ: આ એક ઓટોઇમ્યુન સ્થિતિ છે, જેને રિવર્સ કરી શકાતી નથી. આમાં દર્દીએ આજીવન ઇન્સ્યુલિન લેવું પડે છે.
- ટાઈપ-૨ ડાયાબિટીસ: આ ડાયાબિટીસને રિવર્સ અથવા કંટ્રોલ કરી શકાય છે. આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ (શરીર ઇન્સ્યુલિનનો યોગ્ય ઉપયોગ ન કરી શકે) અને સ્થૂળતાને કારણે થાય છે.
- ૩. ડાયાબિટીસ રિવર્સ કરવા માટેના ૪ મુખ્ય સ્તંભ
- આહાર (Diet): પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ગળ્યા પીણાં અને વધુ કાર્બોહાઇડ્રેટ વાળા ખોરાકને બદલે ફાઇબરયુક્ત ખોરાક, લીલા શાકભાજી, કઠોળ અને હેલ્ધી ફેટ્સનો આહારમાં સમાવેશ કરો. લો-ગ્લાયકેમિક આહાર બ્લડ સુગરને નિયંત્રિત કરવામાં ખૂબ મદદ કરે છે.
- વજન નિયંત્રણ (Weight Loss): શરીરનું વધેલું વજન (ખાસ કરીને પેટની ચરબી) ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ વધારે છે. જો તમે તમારા શરીરના વજનના ૫% થી ૧૦% જેટલું વજન ઘટાડો છો, તો સુગરમાં મોટો સુધારો જોવા મળે છે.
- નિયમિત કસરત (Exercise): સ્નાયુઓ શારીરિક પ્રવૃત્તિ દરમિયાન લોહીમાં રહેલા ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ ઉર્જા તરીકે કરે છે. American Diabetes Association (ADA) ના જણાવ્યા અનુસાર, અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછી ૧૫૦ મિનિટ (અથવા દરરોજ ૩૦ મિનિટ) ઝડપી ચાલવું, સાયકલિંગ કે યોગાસન કરવા ખૂબ જ ફાયદાકારક છે.
- તણાવમુક્ત જીવન અને ઊંઘ (Stress & Sleep): ઊંઘનો અભાવ અને માનસિક તણાવ શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન પ્રતિકાર વધારે છે. દરરોજ ૭ થી ૮ કલાકની ગાઢ ઊંઘ લેવી અને સ્ટ્રેસ દૂર કરવો જરૂરી છે.
૪. શું આ કાયમી ઉપાય છે?
મોટાભાગના નિષ્ણાતોના મતે, ડાયાબિટીસ રિવર્સલ એ કાયમી ક્યોર નથી, પણ એક નિયંત્રણ (Remission) છે. જો તમે તમારી નવી અને સ્વસ્થ જીવનશૈલીને જાળવી રાખશો, તો તમે દવાઓ વગર સ્વસ્થ જીવન જીવી શકશો. પરંતુ, જો તમે ફરીથી જૂની ખાણી-પીણી અને બેઠાડુ જીવનશૈલી અપનાવશો, તો બ્લડ સુગર વધી શકે છે