હૃદય આપણા શરીરનું અત્યંત મહત્વનું અંગ છે. તે સતત કામ કરીને સમગ્ર શરીરમાં લોહી અને ઓક્સિજન પહોંચાડે છે. પરંતુ આજની જીવનશૈલીમાં ઓછો વ્યાયામ, અનિયમિત ખોરાક, વધતું વજન, તણાવ, ધૂમ્રપાન અને અન્ય જોખમી પરિબળોને કારણે હૃદયની બીમારીઓનું જોખમ વધી શકે છે.
સારા સમાચાર એ છે કે હૃદયની તંદુરસ્તી જાળવવા માટે રોજિંદા જીવનમાં કરવામાં આવતા કેટલાક સરળ પરંતુ મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો ખૂબ ઉપયોગી બની શકે છે.
હૃદયની તંદુરસ્તી માટે કયા પરિબળો મહત્વના છે?
હૃદયની સંભાળ માત્ર હૃદયની બીમારી થયા પછી શરૂ કરવાની બાબત નથી. શરૂઆતથી જ બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટેરોલ, બ્લડ શુગર અને વજન જેવા પરિબળો પર ધ્યાન આપવું મહત્વપૂર્ણ છે.
ખાસ કરીને જો પરિવારમાં હૃદયરોગનો ઇતિહાસ હોય, ઉંમર વધતી હોય અથવા અન્ય જોખમી પરિબળો હોય તો નિયમિત આરોગ્ય તપાસ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
સંતુલિત આહાર રાખો
હૃદય માટે સારો આહાર એટલે માત્ર “ઓછું ખાવું” નહીં, પરંતુ યોગ્ય વસ્તુઓ પસંદ કરવી.
આહારમાં શાકભાજી, ફળો, આખા અનાજ, કઠોળ, દાળ અને યોગ્ય માત્રામાં પ્રોટીનનો સમાવેશ કરવો. વધુ પડતું મીઠું, ખાંડ, તળેલી વસ્તુઓ અને સંતૃપ્ત ચરબીવાળા ખોરાકનું સેવન ઘટાડવું.
પેકેટવાળા અને ખૂબ પ્રોસેસ્ડ ખોરાકને રોજિંદા આહારનો મુખ્ય ભાગ ન બનાવવો.
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ
શરીરને સક્રિય રાખવું હૃદય માટે ખૂબ મહત્વનું છે. નિયમિત ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી, તરવું અથવા પોતાની ક્ષમતા મુજબ અન્ય કસરત કરવી ફાયદાકારક બની શકે છે.
જો લાંબા સમયથી કસરત ન કરી હોય અથવા કોઈ હૃદયની બીમારી હોય, તો નવી કસરત શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
બ્લડ પ્રેશર અને કોલેસ્ટેરોલ પર નજર રાખો
હાઈ બ્લડ પ્રેશર ઘણીવાર કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ આપતું નથી. તેથી માત્ર સારું લાગતું હોય એટલા માટે બ્લડ પ્રેશર સામાન્ય છે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
નિયમિત તપાસથી બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટેરોલ અને બ્લડ શુગરમાં થયેલા ફેરફારો વહેલા જાણી શકાય છે. જો ડૉક્ટરે દવા શરૂ કરી હોય તો પોતાની રીતે દવા બંધ કરવી નહીં.
ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો
ધૂમ્રપાન હૃદય અને રક્તવાહિનીઓ માટે ગંભીર જોખમકારક પરિબળ છે. ધૂમ્રપાન છોડવાથી હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ લાભ થઈ શકે છે.
બીજાના ધૂમ્રપાનના ધુમાડાથી પણ શક્ય તેટલું દૂર રહેવું જોઈએ.
તણાવ અને ઊંઘનું ધ્યાન રાખો
લાંબા સમયનો માનસિક તણાવ અને ઊંઘની સમસ્યાઓ પણ સમગ્ર આરોગ્ય પર અસર કરી શકે છે. પૂરતી અને નિયમિત ઊંઘ, પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવો, યોગ અથવા ધ્યાન જેવી પ્રવૃત્તિઓ કેટલાક લોકોને તણાવ સંભાળવામાં મદદ કરી શકે છે.
હૃદયરોગના ચેતવણી સંકેતો ઓળખો
હૃદયની તકલીફમાં નીચેના લક્ષણો જોવા મળી શકે છે:
- છાતીમાં દબાણ, ભારેપણું અથવા દુખાવો
- દુખાવો હાથ, ખભા, પીઠ, ગરદન અથવા જડબા તરફ ફેલાવો
- અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ
- ઠંડો પરસેવો
- ચક્કર અથવા બેભાન થવું
- અસામાન્ય થાક અથવા નબળાઈ
- કેટલાક લોકોમાં, ખાસ કરીને મહિલાઓ અને વડીલોમાં, છાતીના દુખાવા વગર પણ શ્વાસની તકલીફ, ઉબકા અથવા અસામાન્ય થાક જેવા લક્ષણો થઈ શકે છે.
આવા લક્ષણો અચાનક શરૂ થાય અથવા ગંભીર હોય તો તેને સામાન્ય ગેસ કે એસિડિટી માનીને રાહ જોવી નહીં અને તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી.
નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ કેમ જરૂરી છે?
હૃદયની કેટલીક સમસ્યાઓ શરૂઆતમાં સ્પષ્ટ લક્ષણો વગર પણ હોઈ શકે છે. વ્યક્તિની ઉંમર, પરિવારનો ઇતિહાસ, બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટેરોલ, ડાયાબિટીસ, ધૂમ્રપાન અને અન્ય જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને ડૉક્ટર જરૂરી તપાસની સલાહ આપી શકે છે.
દરેક વ્યક્તિને એકસરખા ટેસ્ટની જરૂર હોતી નથી. તેથી “રૂટીન હાર્ટ પેકેજ” કરતાં વ્યક્તિગત જોખમ પ્રમાણે તપાસ કરાવવી વધુ યોગ્ય છે.